नीछगूगु शताब्दीइ नं धिमे बाजा थ्वयाच्वन

काठमाडौंया गुगुं नं हुलमुल वा साधारण थासय् धिमे बाजा थाइगु न्यनेगु सामान्य खँ खः । थ्व छगू प्रकारया लोक बाजं ख गुकियात धार्मिक व सांस्कृतिक नखःचखःया इलय् यक्व थायेगु याइ। छगः निगः धिमे जक थानाः नं बाजंया सः मनुखं थाःगु थें गुञ्जायमान जुयाच्वनी । विदेशी बाजंया प्रभावं मेमेगु बाजं लोप जुजुं वनाच्वंगु जूसां थुकिया लोकप्रियता अप्वया वनाच्वंगु व व्यापक रुपं वयाच्वंगु खनेदु।

धिमे काठमाडौं के जीवन में अत्यंत लोकप्रिय बाजं है, जिसके प्राचीन काल से मूलतः धार्मिक एवं सांस्कृतिक महत्व है। तर सायद थुकिया लोकप्रियताया कारणं आः थुकियात सांस्कृतिक बाहेक मेमेगु अवसरय् नं छ्यलेगु यानाच्वंगु दु, गुगु ऐतिहासिक व धार्मिक दृष्टिकोणं गलत खः ।

जंगली युगय् जनावरतय्त ख्यायेगु व ख्यायेगु बाजंपाखें छगू प्रकारया धिमे बाजां छगू प्रकारया धिमे बाजाया रुप काःगु जुइफु । सिमाया क्वँय् दुनेया ब्वयात कोरे यानाः निखेरं पशुया छ्यंगुलिं त्वपुयाः छपा ल्हातं व मेगु ल्हातं चिचिधंगु सरौता थें क्वात्तुक ज्वनाः म्हितेगु याइ । धिमे धुंकाः आक्रमण जुइबलय् थः नापं यक्व सैनिकत दु धकाः क्यनेत छ्यलीगु जुइमाः । थ्व बहुउद्देश्यीय बाजंयात द्यःछेँय् यंकेगु जक मखु मेमेगु बाजंया अभावय् थुकिया धुनय् प्याखं हुलेगु नं याइगु खः । थ्व बाजं मूल रुपं ज्यापु समुदायं थाइगु जूगुलिं ज्यापु जनजाति हे उपत्यकाया आदिवासी खः धइगु जीवन्त प्रमाण नं खः ।

थ्व धिमेया आकार छब्रुड व ढोल लगायत विश्वया आपालं आदिवासी जनजातिया बाजंनाप ज्वःलाः । अफ्रिकाया आदिवासी जनजातिया बाजंलिसे धिमेया आकार व संरचनाया ज्वःलाःगु खँ संयोग जक मखु, थुकिया उदय छगू हे इलय् व थासय् छगू हे प्रकृतिया कारणं जूगु धायेफइ । तर इमिगु संरचनाय् छुं भिन्नता व सुरया भिन्नता ईया विकासलिसें वःगु हिउपाः खः । विकासया ल्याखं स्वयेगु खःसा धिमें थाइगु धुन्या न्हापांनिसेंया धिमेया मखु । युद्ध वा विजय उत्सवय् धुन्या छ्यलेगु छगू वैदिक संस्कृति खः, अले वैदिक संस्कृतियात नेपालय् दुत हयाः स्थानीय संस्कृतिइ समाहित यायेगु ज्या लिच्छवी, वृज्जी, कोलिया आदि व अनं लिपा प्राचीन कालय् मेमेगु समुदायं याःगु खः । धिमेय् धुन्या छ्यलेबलय् धुन्याया विकास जूगु जुइफु ।

थाय् स्वयाः मेमेगु बाजं नं धिमेया सहायक बाजं कथं थायेगु याइ । भुस्या मुख्यतः धिमे थायेगु याइ तर भक्तपुरय् धाःसा भुस्या जक मखु सिछ्याः नं नापं थायेगु याइ । अथे हे कय्पि वा तैनैं नं गनं गनं थायेगु याइ, अले भक्तपुरय् गु थल तयाः प्वंगा थायेगु व काठमाडौंया थीथी तोलय् मा (मू) धिमे थायेगु याइ, अले थिमिया बिस्केट जात्राय् मुहालि थायेगु याइ । धिमे निताजिया जुइ । प्रथम या मुख्य धिमे मा (मू) धिमे कहलाता है जो बड़ा आकार का है। अथे हे मेगु चिचिधंगु धिमेयात नं यलेपाः धाइ ।

धिमे सुयातं वःसा वा सुयातं वःसा मेमेगु बाजं थें स्यनेमज्यूगु कडा नियम दु । थ्व बाजं सयेके चाहेजूपिं ज्यापु जातिया मिजंतय्त वाणालणतायेगु (वाणालां धिमे पूजा तान्त्रिक विधि कथं यायेमाः) पूवंकेधुंकाः जक तालिमया निंतिं योग्य माने याइ । सम्भव दु, छाय्धाःसा मिसातय्त अनियमित मासिक धर्म जुइफु, छाय्धाःसा छगू दशक न्ह्यः नं मिसातय्त धिमे म्हितेगु अनुमति मदुगु खः, तर थौं मिसातय्सं पूर्ण सांस्कृतिक वातावरणय् सार्वजनिक थासय् धिमे म्हिताच्वंगु खनेदइ, अले थ्व आकर्षक खनेदु ।

मानव सभ्यताया जंगली युगय् धिमे बाजंया उत्पत्ति यानाः ई व सभ्यतायात समायोजन यानाः नश्लीय परम्परा व संस्कृतिया रुपय् म्वाकातःगु उपत्यकाया आदिवासी ज्यापु समुदायप्रति विश्व समुदाय ऋणी जुइमाः । ज्यापु समुदायया नितिं जक धिमे थें च्वंसां सभ्यताया दृष्टिकोणं स्वयेबलय् थ्व विश्व समुदायया अमूल्य निधि खः । अथे जुसां थौं ज्यापु समुदायय् जक सीमित मजू ।