नेवा: समाजय् म्ह्याय् मचा

थौं समाजया हरेक गतिविधि व व्यवहार लैंगिक दृष्टिकोणं विकास जूगु दुसा लैंगिक समानताया वकालत यायेगु बिचाः नं विकास जूगु दु । थ्व छगू थुज्वःगु विषय खः गुकियात दुग्यंक स्वयेमाःगु दु । थुकिया छगू पक्ष धइगु काय् म्ह्याय्या भूमिका खः । गुलिखे समाजय् थःम्हं बुइकूपिं म्ह्याय्मस्तय् त विशेष महत्व मबिउसा गुलिखे समाजय् भूमिकाया सवालय् विविधता दु ।

नेवाः समाजया संरचनाया चर्चा यायेबलय् झीसं प्रायः ब्राम्हण, क्षेत्री, तामाङ, मगर, गुरुङ, थारु आदि सच्छि स्वयां अप्वः जातीय समुदायया नामय् नेवारयात दुथ्याकेगु यानाच्वना, तर फुक्क नेवार छगू हे जाति, छगू ​​हे धर्म, व छगू हे ऐतिहासिक पृष्ठभूमिया मखु । नेवार धइगु इतिहासया थीथी इलय् नेपाल उपत्यका (थौंकन्हय्या काठमाडौं) दुने दुहां वयाः थ्व भूमियात थःगु छेँ दयेकूगु विविधता दुगु जातियात धाइ । थःपिंसं हःगु ज्ञानयात त्वःताः थनया सभ्यताय् दुबिनाः नेवार धकाः म्हसीका वल ।

थ्व भूमिया नां ‘नेपाल’ खः, अले थ्व भूमिइ च्वंपिं मनूत अर्थात् नेपाःया जनतायात समुदाय आधारित शब्दया रुपय् ‘नेपाल’ धकाः सम्बोधन याःगु प्रमाण प्राचीन ऐतिहासिक स्रोतय् उल्लेख यानातःगु दु । थ्व समुदाय आधारित खँग्वः ‘नेपाल’ आः ‘नेवार’ जूवंगु दु । थीथी मान्यता, मान्यता, संस्कार, व ज्ञानया मिश्रणं निर्माण जूगु सभ्यता जूगुलिं थुकियात नेवार संस्कृति वा नेवार सभ्यता नं धायेगु याः । नेवार सभ्यतां म्ह्याय्मस्तय्त गुकथं स्वल व उमिगु भूमिका धइगु न्ह्यसः नं उलि हे न्ह्यइपुसे च्वं ।

नेवार समाजय् काय् बुइमा वा म्ह्याय् मचा बुइ धैगु विभेदकारी धारणा मदु । प्रागैतिहासिक नेवार समाज मातृसत्तावादी खः धइगु अवशेष थौं नं खने दनि । लिपा विकसित समाजं नं थ्व हे प्रवृत्तियात अनुसरण याःगु खनेदु ।

थ्व समाजय् म्ह्याय्मस्तय्त याइगु ‘इहि’ संस्कार प्रागैतिहासिक कालया मखु । छगू इलय् जःलाखःला भारतय् विशेष यानाः हिन्दू समाजय् बालविवाह ब्यापक जुयाच्वंगु इलय् नेवार समाजयात थ्व मयःगु खः । बालविवाहया समर्थकतय्सं थुकिया औचित्य वा उपयोगिताया बारे यक्व तर्क यानाः धर्मग्रन्थ व सफू तयार यात । व प्रभाव पनेगु उपाय मदुगुलिं नेवार समाजं तसकं चतुराईपूर्वक बालविवाह यायेगु संस्कारया विकास यात, तर मनूलिसे मखु द्यःया प्रतीक तयाः । थुगु संस्कारयात ‘इहि’ धाइ ।

‘इहि’ सामान्यतया मिसा मचा ७ दँ थ्यनीबलय् याइगु खः । ‘इहि’ धाःगु बालविवाह मनूलिसे मखु, द्यःलिसे याइगु व द्यः अमर जूगुलिं नेवार मिसा मस्त गुबलें नं विधवा जुइमज्यू धइगु सामाजिक मान्यता नं विकास जूगु खः । मिसां वयस्क अवस्थाय् थ्यनेधुंकाः मिजंलिसे इहिपा याःसां नं उकियात व्यावहारिक जीवनया रुपय् जक कायेगु याइ । थ्व समाजय् मिसातय्सं भाःतयात स्वंगू सुपाँय् लित बियाः जक अःपुक हे पारपाचुकेगु (पारपाचुकेगु) यायेफइ । छुं हद तक व्यक्तिगत रुपं स्वंगू सुपाँय् बीमाःगु तकं आवश्यक मदु; इमिसं इमिगु तकियात तयाः त्वःते नं फु । अथवा च्याकाच्वंम्ह भाःतया सीम्हय् तापाकं स्वंगू सुपाँय् वांछ्वयाबिल धाःसां नं सम्बन्धविच्छेदयात सामाजिक रुपं मान्यता बियातःगु दु । अन दुःख प्वंके माःगु मदु । इमिसं हानं इहिपा यायेफु । नेवार समाजय् मिसापिन्सं प्राप्त याःगु थ्व अधिकार सम्भवतः प्रागैतिहासिक नेवार समाजया अवशेष खः ।

रजस्वलाया इलय् वा रजस्वला जुइधुंकाः तुरुन्त हे ‘बाराह’ यायेगु चलन दु । मिसा मचा परिपक्व जुइधुंकूगु व वइगु न्हिइ माःगु खँय् ध्यान बीत तयार दु धकाः क्यनेत बाराह याइगु खः । थ्व झ्वलय् तःधिकःम्ह मिसां म्ह्याय्यात छुं छुं संस्कारय् दुथ्याकाः वयागु भविष्यया जीवन गथे यानाः म्वायेगु धकाः स्यनी ।

नेवार समाजय् म्ह्याय् नं वयस्क जुइधुंकाः इहिपा याइ । इहिपाः जूम्ह म्ह्याय्यात दाइजो कथं बीगु सामानयात ‘क्वस:’ धाइ । ‘क्वास:’या मूल खँग्वः ‘क्वासल’ खः । ‘क्वासल’ खँग्वःया व्युत्पत्तिया बारे बिचाः यायेगु ल्यं दनि । क्वास : व कोसेलि धयागु फरक खँ खः, तर थुकियात दाइजो खँग्वःलिसे तुलना यायेफइ । गुलिखे समाजय् काय् बुइकाः इहिपा यायेधुंकाः काय्या मांअबु वा काय् थम्हं हे म्ह्याय् छेँजःयाके दाइजो फ्वनी । दाइजो फ्वनेगु ज्या नं जबरजस्ती जुइ । गुलिखे अवस्थाय् अज्याःगु समाजय् म्ह्याय्मचाया छेँजलय् समस्या ब्वलंकी । थ्व हे हुनिं सम्बन्धित समाजय् दाइजो व्यवस्थाया विरोध शुरु जूगु दु ।

नेवार समाजय् थज्याःगु मदु । छेँजः व थःथितिपिन्सं बिइगु थलबल व मेमेगु सामानयात ‘क्वः’ धाइ । भौमचाया पासापिन्सं नं तया तइ । ‘क्वस:’य् सम्बन्धया लिधंसाय् सुनां छु वस्तु बिइगु धैगु सामाजिक मान्यता नं दु । थुकी दुथ्याःगु सामानय् गुगुं नं परिवारया सामाजिक, सांस्कृतिक व व्यावहारिक जीवन न्ह्याकेत मदयेकं मगाःगु सामानत दुथ्याः । थ्व म्ह्याय्मचाया द्वहलपा खः ।

म्ह्याय्मचां थःम्हं हे क्वसः तुरुन्त हे छ्यली मखु, तर छेँया नायः जुइवं बुलुहुँ बुलुहुँ छ्यली । मंकाः परिवारय्, माःबलय् छुं सामानत थःगु इच्छां छ्यली । थःगु क्वथाया प्रयोजनया नितिं जक छ्यलीगु नं लुयावःगु दु । थःगु कोथाय् तुरुन्त हे फर्निचर गथेकि खाता, टेबुल आदि छ्यलेगु याइ । गुलिखे अवस्थाय् कसय् वःगु सामानया इन्भेन्टरीया निगू प्रति दयेकी, छगू ​​प्रति परिवारं तइ, मेगु प्रति भाःतया छेँय् थ्यंका बी । उगु धलः कथं वःगु सामानया धलःपाखें भाःतया छेँ सुरक्षित जुइ ।