नेवा: मिसा गुबलें विधवा जुइमखु

समाजय् भाःत मदयेधुंकाः मिसा विधवा जुइगु व बाँकी जीवन थःगु हे सामाजिक मान्यता कथं बिस्कं कथं बिते यायेमालीगु अवस्था वइ । हिन्दू मिसातय्त विधवाया अवधारणां अप्वः उत्पीडित कथं कायेगु याइ, तर हिन्दू जूसां नेवार मिसात गबलें विधवा जुइमखु, जीवनभर न्ह्याबलें धन्य जुइ, व नं हिन्दू मूल्य व मान्यताया आधारय् धइगु विश्वास नं दु । थःगु समाजय् बालविवाह दुहां मवयेकेत नालाकाःगु संस्कृतिया लिच्वः कथं थ्व विश्वास विकास जूगु खः । थ्व तजिलजि ‘इहि’ खः ।

नेपाली तथा भारतीय समाजमा विधवापनयात अभिशाप माने यायेगु प्रवृत्ति दु । विधवातय्सं इहिपा यायेमज्यू धइगु मान्यता थेंज्याःगु मान्यताया कारणं नेपाः व भारतया लखौंलख मिसात नरकीय जीवन हनाच्वंगु दु, हीनभावना, हीन मानसिकता, विकृत मानसिकतां पीडित जुयाच्वंगु दु । विधवा जुइगु प्रचलनयात मिसा शोषणया रुपय् कयाः विधवा विवाहयात प्रोत्साहन बीमाःगु खँय् बः बियातःगु दु । तर मिसा गुबलें विधवा जुइमखु धइगु मान्यता दुपिं नेवार समाजय् उमिगु भासं विधवा धइगु खँग्वः हे मदु । उकिं हे थ्व हे चलनया सन्दर्भय् स्वयम्भूलाल श्रेष्ठं थुकियात प्रगतिशील पलाः धकाः प्रशंसा यानादीगु दु । थुकियात प्रशंसा यासें वय्कलं आपालं कानून दयेकूसां 'विधवा' धइगु अवधारणायात न्हंकेगु छुं नं कानून मवःनि, तर नेवार समाजय् अज्याःगु अवधारणा मदुगु खँयात जातीय गौरवया विषय तायेकादी ।

थौंकन्हय् ‘इहिपा’ खँग्वः इहिपाया अर्थय् छ्यलाबुलाय् वयाच्वंगु जूसां पुलांगु खँग्वःधुकूइ ‘इहि’ धइगु इहिपाया अर्थय् नं खनेदूगु दु । मिसा मस्तय्त प्यदँनिसें न्हय्दँ वा च्यादँ दुबलय् हे थ्व संस्कार याइगु खः । थ्व मूलतः हिन्दू धर्मय् भगवान विष्णुया प्रतीक बेलनाप इहिपा जुइगु विश्वास दु। थ्व हे हुनिं नेवार मिसा भगवान विष्णुलिसे इहिपा जूगुलिं गुबलें नं विधवा मजुइगु जनविश्वास दु । भगवान विष्णु अमर धैगु मान्यतां नं हिन्दूतय् थ्व मान्यतायात तिबः ब्यूगु दु । बाखं कथं पार्वतीं सुं नं नेवाः विधवा जुइ मजिउ धकाः वरदान फ्वंगु इलय् विष्णुया प्रतीक बेललिसे इहिपा याःसा विधवा जुइमाली मखु धकाः स्वयं महाद्यवं धाःगु खः । तर थ्व खँ मथूपिन्सं वास्तविक इहिपाया इलय् हे नेवार मिसातय्त न्हापा हे इहिपा जुइधुंकूम्ह व मिजंयात सुयागुं कलाः धकाः हिस्याइगु नं खनेदु । समाजय् मिसापिन्सं फयेमालाच्वंगु समस्या गुकथं चतुराईपूर्वक समाधान जुल धइगु ज्ञानयात पूवंक मथुइगु प्रवृत्ति नं दु ।

थ्व विषयस सरदार इक्वाल अली शाहं च्वयादीगु दु – “नेवार मिसाया भाःत आकाझाकां मन्त धाःसा वयागु प्राथमिक इहिपाया महत्व बेललिसे खनेदइ । थुकिं व विधवा मजूनिगु व हाकनं इहिपा यायेफइगु क्यनी । नेपाल ।”

बालविवाहया समस्या समाजय् चर्चाय् वःगु विषय जुयाच्वंगु दु । गुलिखे ग्रन्थय् रजस्वला मवःनिम्ह मिसामचायात कन्या बीमाः अले अथे यात धाःसा मांअबुयात धार्मिक लाभ जुइ धकाः च्वयातःगुलिं हे बालविवाहया प्रचलन वःगु धइगु जनविश्वास दु । थ्व मान्यता दुगु समाजय् मिसामचायात ब्याहा याइम्ह मिजंया रुपय् बिइगु प्रचलन वास्तवय् चलन दुगु खःसां बालविवाहया विकल्प कथं थ्व अद्भुत चलन नेवार समुदायय् विकास जूगु खः । डिल्लीरमण रेग्मीया कथं नेवार समाजय् बालविवाहया प्रचलन मदु । वय्कलं थःगु ‘प्राचीन नेपाल’ सफुतिइ च्वयादीगु दु – ‘‘तर इमिसं थः मिसातय्त जीवनभर विधवा जुइगुपाखें दैवीय वा स्थायी पत्नीत्वया सिद्धान्त कथं रक्षा यानातःगु दु ।’’

थ्व अभ्यास गबले निसें न्ह्यात धयागु छुं नं प्रामाणिक अभिलेख मदु । नेवार दुनेया गुलिखे उपसमुदायय् थ्व प्रचलन गोपाली लगायत खनेमदु । छाय् मलूगु धइगु अनुसन्धानया विषय खः । तर थौं मेमेपिं नेवारतय् उपस्थितिइ थः म्ह्याय्मस्तय् नं अथे हे याइ।

नेवार समाजय् वैवाहिक जीवनया निंतिं इहिपाया महत्व दुसां नं पारपाचुकेगु अःपुगु लँपु नं सामाजिक मान्यता कथं जुइगु व उकिया अधिकार मिसातय्के निहित जुइ । थ्व कथं मिसां थः भाःतयात सुपाँय् लित बियाः थः भाःतलिसे पारपाचुके याःगु माने याइ । बजारं न्याःगु निगू प्यंगु सुपाँय् लित बीगु ज्या, गुगु इहिपाया इलय् भाःतपाखें प्राप्त जूगु सुपाँय् थें हे जुइ, अले सम्बन्धविच्छेद यायेगु ज्या भाःत म्वानाच्वंगु इलय् जक मखु, व मृत्युशय्याय् लाःबलय्, अन्तिम संस्कारया जुलुसय् वा पाइरय् वयागु मिनचेन्जया आवश्यकता मदु, अले थ्व लिपा पारपाचुकेगु सम्भव जुइ । थुकिया आधारय् मिसायात याकःचा जीवन हनेगु वा मेम्हलिसे इहिपा यायेगु पूर्ण स्वतन्त्रता दु धइगु सांस्कृतिक मान्यता दु ।

तर नेवार समाजय् थःगु मूल्य मान्यता व मान्यता ल्वःमंकेगु प्रवृत्ति अप्वया वनाच्वंगुलिं आः विधवात्वं मान्यता कायेगु यानाच्वंगु दु । मिस्तय्सं ‘जि विधवा’ धकाः तुयूगु वसः पुनाः गैर नेवारत थें हाकनं इहिपा मयासे याकःचा, याकःचा व उपेक्षित जीवन हनेगु याइ । तर थुकियात नेवार समाजय् बाह्य प्रभावया रुपय् कायेछिं । थौंकन्हय् नं परम्पराया नामय् थ्व ज्या छगू कथंया ज्याखँ कथं यानाच्वंगु दु तर मेमेगु समाजया प्रभाव वा अनुकरणया हुनिं विधवाया अवधारणायात नं फलफूल जुइके बिउगु दु । अथवा थुकिया दुने सुलाच्वंगु रहस्यं न्हूगु पुस्ता अजू चायेगु शुरु जूगु नं धायेफु । नेवार समाजय् हिन्दू व बौद्ध प्रभाव वयेवं उमिसं थःगु मौलिकतायात ल्वःमंकेगु शुरु यात वा अर्थ मथूसां अवशेषया रुपय् निरन्तरता बियाच्वन । सरल, सहज व आदिवासी जीवनशैली दुगु नेवार समाजं बाह्य प्रभाव अप्वया वंलिसे बालविवाह व विधवाया अवधारणा दुहां मवनेमा धकाः लिपा जक चतुराईपूर्वक थ्व प्रचलन नालाकाःगु खनेदु ।

नेवार समाजय् लैंगिक विभेदयात प्रवद्र्धन याइगु आधारभूत ग्रन्थ मदु । थुपिं खँया लिधंसाय् नेवार समाजय् मिसातय्गु थाय् मिजंतय्गु बराबर खनेदु । तर थीथी अवसरय् खनेदूगु छुं असमानतायात सम्बोधन यायेत थुज्वःगु विभेद जायज मजू ।