काठमाडौँ बौद्ध संस्कृतिका पर्यायवाची शब्द: 'गुंला पर्व'

काठमाडौं उपत्यका व वलिसे स्वानाच्वंगु नेवार बौद्ध समुदायय् श्रावण महिनाया जःखः विशेष वैभव खनेदु । लच्छियंकं न्ह्याइगु थुगु वैभवयात धार्मिक व सांस्कृतिक दृष्टिकोणं तसकं महत्वपूर्ण कथं कयातःगु दु । थ्व समुदायय् थुकियात ‘गुंला पर्व’ वा ‘गुंला धर्म’ धाइ ।

श्रावणया शुक्ल प्रतिपदानिसें भाद्रया शुक्ल प्रतिपदा तकया ला नेपाल संवत कथं दशौं ला खःसा थुकियात ‘गुंला’ धाइ । ‘गुण’ वा ‘गुण’ खँग्वःयात संक्षिप्त रुपं महिना नां बियाः गुंला (गुणमहिना) धाइ, गुकियात नं थुकथं छ्यली कि थुकियात गलत हिज्जे यायेबलय् अर्थया गलत व्याख्या जुइ । नेवार भासं हे पिदंगु व हे सफू व पत्रपत्रिकाय् तकं गबलें गबलें ‘गुंला’ व ‘गुंला’ खँग्वः छ्यलातःगु दु । थुकिं शिरबिन्दु व चन्द्रविन्दुया पाःगु खँय् ध्यान मबिउगु खनेदु । अथे हे शिरबिन्दु व चन्द्रविन्दु निगुलिं छ्यलाबुलाय् मवःगु खँ थुइकाः मिजंया अण्डकोषयात गैरनेवार समाजं अजू चायापुगु कथं थुइकाः अजू चायापुगु तायेकीगु नं खनेदु । अज्याःगु गलत धारणायात खण्डन याये मफुगुलिं गुलिखे नेवारत थः हे अलमल जुयाच्वंगु नं खनेदु । थ्व सांस्कृतिक अन्तरक्रियाया अभाव खः ।

नेवार समाजय् बौद्ध व हिन्दू नितां अनुयायीत दु, अर्थात गुंलाकालय् बौद्ध गतिविधि जक मखु हिन्दू गतिविधि नं प्रचुर मात्राय् दु, तर बौद्धतय्सं छगू ला पूवंक विशेष महत्व बियाच्वंगुलिं थ्व बौद्ध संस्कृतिया पर्यायवाची जुइधुंकल> ।

हलिंन्यंक बौद्धतय्गु सांस्कृतिक जीवन छगू हे मखु । गौतम बुद्धया जन्म, बोधिलाभ (बोधिज्ञान) व महापरिनिर्वाण, जीवनया स्वंगू महत्वपूर्ण घटनायात वैशाख पूर्णिमाया दिनय् हनेगु कथं कयातःगु जूसां विश्वन्यंकं थुकी विविधता दु । भारत, श्रीलंका व नेपाःया गुलिखे बौद्ध धर्मावलम्बीतय्सं वैशाख पूर्णिमाया छन्हु जक माने याइ धाःसा मेगु इलय् चैत्र पूर्णिमानिसें हनाः वैशाख पूर्णिमाया दिं भव्य उत्सव यानाः क्वचायेकी । अथे हे थाइ समाजय् नं वैशाख पूर्णिमानिसें जेष्ठ पूर्णिमा तक हनेगु याइ । तिब्बती परम्पराय् छला वा व स्वयां अप्वः ई तक विशेष भक्तिपूर्वक हनेगु व पुजा यायेगु याइ, गुकियात ‘सगदव’ धाइ । वैशाखया हे दिं काठमाडौं उपत्यकाया नेवार समाजय् नं बुद्धया नामय् ‘स्वन्याः पुन्हि’ हनेगु परम्परागत संस्कृति दु । नेवार बौद्ध समाजय् प्रचलित पञ्चदान (पञ्जरां), सम्यक पर्व, दिपंखा यात्रा आदि थें ‘गुंला पर्व’ नं काठमाडौं उपत्यकाया नेवार बौद्ध समाज बाहेक मेथाय् गनं मदु । उकिं विश्व बौद्ध संस्कृतिइ थःगु हे विशिष्ट पहिचान कायम यायेत सफल जूगुलिं थुकियात नेपाःया मौलिक अमूर्त सम्पदाया रुपय् कायेमाःगु दु ।

गुंला पर्व सुरु जूगु दिं श्रावण शुक्ल प्रतिपदाया सुथ न्हापांनिसें काठमाडौंया थीथी थासं मस्त, ल्याय्म्ह ल्यासे व बुराबुरिपिं बाजागाजा ज्वनाः पुचः पुचः जुयाः पिहां वयाः नांजाःगु मामचाइतभूपाखे वनीगु तसकं हे रोचक दृश्य खनेदइ । थुकथं वइपिं विशेष यानाः धा धाःगु बाजागाजा थानाः वइ । थ्व बाजं गौतम बुद्धया अतिकं यःगु बाजं खः धकाः काठमाडौंया बौद्ध धर्मावलम्बीतय् विश्वास दु व थ्व हे मान्यता कथं कपिलवस्तुया शाक्यतय्सं नं काठमाडौं उपत्यकाय् दुहाँ वःबलय् थःपिंसं थ्व बाजं नापं हःगु खः धकाः विश्वास यानाच्वंगु दु । अथे हे नेकू पुयेगु धकाः वाजागाजा थें बाजा (श्रृङ्गभेरी)या न्यताः पुइकाः वइगु नं खनेदु । थुगु बाजागाजायात ‘नेकू’ धाइ । थौंकन्हय् बाँसुरी व मेमेगु ब्याण्ड बाजं नं छ्यलेगु शुरु जूगु दु । ‘धा:’यात जक विशेष रुपं गुंला बाजं धकाः उल्लेख यानातःगु जूसां थ्व नखःचखःबलय् छ्यलीगु फुक्क बाजंयात गुंला बाजं धकाः उल्लेख यानातःगु नं लुयावःगु दु । गुगु पुचः वा गांया बाजं गुलि बांलाः धकाः क्यनेगु धेंधेंबल्लाःया ग्वसाः ग्वयातःगु खनेदु । बाजंया न्हूगु पुस्ताया गतिविधि रोमाञ्चक जू । थुलि जक मखु पुचलय् ब्वति काइपिं नाम संगीति नापं थीथी धारणी स्तोत्र, प्रज्ञापारमिता आदि पाठ यानाः पिहां वनी । थःगु गां त्वःताः थीथी बौद्ध स्थान जुयाः स्वयम्भु थ्यंकाः अनया आपालं बौद्ध थाय् चाःहिलाः विधिपूर्वक लिहां वयाः लिहां वइ ।

थ्व लच्छियंकं जुइगु थुगु परिक्रमायात बौद्ध धर्मावलम्बीतय्सं छगू कथंया आध्यात्मिक अभ्यासया रुपय् नं कायेगु याः । स्वयम्भू महाचैत्यय् गुंला पर्वय् ब्वति काइपिं बौद्धत वा थीथी थासं बाजं खलःत न्ह्याब्लें वइगु मखु । थ्व व्यवहारिक खँ मखु । अथे धइगु पाटनया बौद्धत दक्षिणपाखे बुंगमति वनी, भक्तपुरया बौद्धत नाला वनी, बनेपाया बौद्धत नमोबुद्ध वनी, अले साँखुया बौद्धत गुंबहाः (वज्रयागिनी) वनी । कीर्तिपुर थेंज्याःगु चिचीधंगु बस्तीइ नं थ्व इलय् बौद्धत थःथःगु लागाय् बहाः व बही (विहार), स्तूप, चिभाहा थेंज्याःगु बौद्धस्थल चाःहिलेगु याइ । तर थःपिंत ल्वःगु लाया छन्हु स्वयम्भू थ्यंकेगु परम्परा आःतक नं पालना याना वयाच्वंगु दु । काठमाडौं उपत्यकाया बौद्ध परम्पराय् स्वयम्भू महाचैत्ययात छगू केन्द्र कथं कयातःगु दु । काठमाडौं उपत्यका पिनेया जिल्लाय् वनाः स्थायी रुपं बसोबास याःपिं नेवार बौद्धतय्सं नं थःथःगु परम्परा कथं थ्व नखः हना वयाच्वंगु दु । नेवार बौद्धत पोखरा, तानसेन, भोजपुर, दोलखा लिसेंया छुं नगर बजारय् च्वनाच्वंगु खनेदु, अले इमिसं काठमाडौंया परम्पराय् बौद्ध सांस्कृतिक जीवन हनाच्वंगु दु । गौतम बुद्धया जन्मभूमि लुम्बिनी क्षेत्रय् नं गुंला पर्व न्यायेकाः काठमाडौं थें न्हियान्हिथं परिक्रमा व मेमेगु गतिविधि न्ह्याके फःसा थ्व विश्व सम्पदा क्षेत्रयात अझ जीवन्त याये फइगु खः ।

गुंला पर्व वा गुंला धर्म धइगु धार्मिक व सांस्कृतिक पर्व जक मखु, सांगीतिक व मनोरञ्जनात्मक नं खः । थुकी ब्वति काइपिं सुथंनिसें हे धार्मिक भावनां प्रेरित जुइगु जूगुलिं मनय् मैत्री व करुणाया भावना ब्वलनी । थुकिं पारिवारिक सुख, शान्ति व समृद्धि नं हयाबी ।