नेवारी मखु, नेवा:

थौंकन्हय् नेपाःया छगू प्रमुख समुदाय ‘नेवार’या भाषा, साहित्य, संस्कृति व परम्परायात ‘नेवारी’ खँग्वः छ्यलेगु चलन दु ।

थ्व प्रवृत्ति गन, गथे व छाय् शुरु जुल धइगु न्ह्यसः धाःसा मेगु हे खः, तर सम्बन्धित समुदायं थुकियात स्वीकार याःगु मदुनि । थज्याःगु खँग्वः छ्यलाः इमिसं अपमान तायेकी । थ्व अर्थ मथुइक सुनानं बांलाःगु सन्दर्भय् व भिंगु मनसायं खँग्वः छ्यल धाःसां नं थुकिं झन्झट ब्वलंकाच्वंगु दु । सही नां ‘नेवार’ खः, अले नां भ्रष्ट मजुइमा धकाः इनाप यायेगु पक्का नं अन्याय मखु ।

थ्व सन्दर्भय् ‘नेवारी’ खँग्वःयात नेवारनाप स्वापू दुगु विशेषणया रुपय् छ्यःगु धायेगु तर्कसंगत जुइमखु । गुरुङ, मगर, तामाङ, सुनुवार, धिमाल, चेपाङ, छन्त्याल, जिरेल, सुरेल, दनुवार, सतर आदिया भाषा, साहित्य व संस्कृतियात सन्दर्भित यायेबलय् अन्तय् ताःहाकःगु स्वर तनेगु प्रवृत्ति मदु । भ्या। ऐतिहासिक स्रोतय् ‘खसिया’ खँग्वः छ्यलाबुलाय् वःसां थौंकन्हय् थुकिया छ्यलाबुलाय् मदु ।

सचेत नेवारतय्सं ‘नेवारी भाषा’ धायेगु पलेसा ‘नेपालभाषा’ धायेगु ययेकी । ऐतिहासिक स्रोतय् थ्व भाय्या नां ‘नेपालभाषा’ धकाः न्ह्यथनातःगुलिं नं इमित अथे यायेत प्रेरित यात । भाय्या सरकारी नां ‘नेपालभाषा’ जूसां ‘नेवारतय्गु भाय्’ जूगुलिं ‘नेवारभाषा’ नं धायेछिं ।

थुकियात ‘नेपालभाषा’ छाय् धाल धइगु सन्दर्भ इतिहासलिसे स्वानाच्वंगु दु । ‘नेवार’ व ‘नेपाल’ निगू फरक खँग्वः मखु, छगू ​​हे खँग्वःया निगू फरक रुप खः । फ्रान्सेली विद्वान सिल्भा लेभी (लगभग १८६३-१९३५) या कथं ‘नेवार’ खँग्वःया उत्पत्ति ‘नेपार’पाखें जूगु खः । थुकथं ‘नेपाल’ खँग्वः स्थानीय खँग्वः ‘संस्कृतीकृत’ जूगुलिं लोकंह्वात । बाबुराम आचार्यं ‘नेपार’ खँग्वःयात ‘नेपाल’ जुइत ‘संस्कृतीकरण’ याःगु तर्क नं बियादीगु दु । नेपार व नेवार खँग्वःया दथुइ छगू जक आखःया पाःगु व नेपार नेवार जुइगु व नेवार नेवार जुइगु स्वाभाविक हे जूगु वय्कःया बिचाः खः ।

इतिहासकार आचार्य के अनुसार भारत के बिहार में मगधी भाषा प्रचलित था, और इसमें रेफ उच्चारण नहीं था, बरु ‘ल’ का प्रयोग किया जाता है। थ्व हे हुनिं स्थानीय नेवार खँग्वःयात पाटलिपुत्रय् नेपाः धकाः ल्हायेगु यात अले कौटिल्यं थुकियात संस्कृतय् नं नालाकाःगु खनेदु । बोलचालया भाषणय् संस्कृतया छ्यलाबुला मजुइगु जूगुलिं थुकिया विकास यायेगु शक्ति मदु । उगु भाषाया गुण वा गुणया कारणं थ्व खँग्वः छ्यलाबुलाय् वःगु खनेदु ।

नेवारय् मौलिक खँग्वःयात अक्षुण्ण तयाः प्रम नांयात चिहाकः यायेगु छगू ज्वःमदुगु चलन दु । झ्याः, लः, पासः आदि खँग्वः खः गुकी मूलयात चीहाकः यानातःगु दु । व्याकरण कथं स्वंगूगु व न्हय्गूगु विभक्तिइ छ्यलीगु झ्यालम्, लखं, पसलम व सप्तमीइ छ्यलीगु झ्यालय्, लाखय्, पसलय्या विभक्ति चिं वा आखः लिकायेवं मौलिक खँग्वः झ्यालं, लाखय्, पसलय् खनेदइ । थ्व समुदायं थःत ‘नेवाः’ धाइ, तर थुकिया मौलिक खँग्वः ‘नेवाल’ वा ‘नेवार’ खः । थुकिं नं नेपार, नेवार, नेवाल, नेपाः खँग्वलय् मात्रा स्वर भिन्नता जक दु धकाः स्पष्ट याइ ।

परापूर्वकालय् थ्व भूमि व थनया बासिन्दा निगुलिंयात छगू हे खँग्वलं 'नेपाल' धायेगु याः । थ्व दाबीया प्रमाण चित्लाङया अभिलेख खः । अभिलेखय् छ्यःगु ‘स्वस्ति नैपालेभ्याः’ वाक्यांशया अर्थ बासिन्दाया अर्थय् बहुवचनय् ‘नेपालत’ खः । उकिं नेपालय् च्वंपिं सकलें नेवार (नेपाल) वा नेवार नाप स्वापू दुगु दक्वं नेपाल हे खः ।

नेवार व नेपाः निगू बिस्कं खँग्वः मखु, छगू ​​हे खँग्वः खः धइगु ऐतिहासिक उदाहरणं स्पष्ट जुइ । तर ऐतिहासिक विकासया झ्वलय् नेपाः (वर्तमान राजनीतिक भूभाग) नेवार (छगू विशेष समुदाय) नाप स्वानाच्वंगु मदु । पुलांगु परम्परायात अनुसरण यानाः अर्थ विस्तार यानाः आःया भूभागय् च्वंपिं सकलें नेपाः वा नेवार खः । थ्वहे नेपाल वा नेवार खँग्वःयात थौंकन्हय् 'नेपाली' खँग्वः धकाः धायेगु याः ।

अझ स्पष्ट रुपं धायेगु खःसा पृथ्वीनारायण शाह वा वय्कःया उत्तराधिकारीतय्सं राज्य विस्तारया झ्वलय् थ्व देय्या नां ‘गोर्खा’ तःगु जूसा थौं नेवाः पहिचान दुपिं मेची, महाकाली व हिमालयया तराई तकया सकल बासिन्दातय्त ‘गोर्खाली’ धकाः म्हसीकेगु व उकिया दुने हे ‘नेवारलिपा’ जक ‘नेवारलिपाली’ धकाः म्हसीकेगु जुइ । लुमंकेबहः जू, ब्यापक भूभाग कःघानातःगु थ्व देय्या नां छुं ईया निंतिं ‘गोर्खा’ धकाः तयातःगु खः, तर ई वंलिसे ‘नेपाल’ जूवन ।

नेपार, नेपाः, नेवार, नेवाल, नेवा: छगू हे खँग्वःया बिस्कं बिस्कं रुप धाःसां छता न्ह्यसः ब्वलनी - थुकिया अर्थ छु? नेपाः खँग्वःया व्युत्पत्तिया बारे यक्वसिनं ज्या याःसां नं छगू हे मत मदु । यदि नेपाः, नेपाः वा मेगु छुं नं स्थानीय खँग्वःयात ‘संस्कृतीकरण’ यानाः नेपाल निर्माण जूगु खःसा मौलिक खँग्वःया अध्ययन यायेगु पलेसा, लिपा विकसित जूगु खँग्वःया न्हूगु रुपया अध्ययन यायेगु पलेसा व हे थासय् चाःहिलेगु थें जुइ । उकिं व्युत्पत्ति मालीपिं वा व्याख्या याइपिं व हे थासय् चाःहिलाच्वंगु खनेदु । उकिं थ्व खँय् विद्वानतय्सं लिपाया संस्कृतीकरण जूगु खँग्वः ‘नेपाल’ स्वयां नं पिने वनाः मौलिक खँग्वःपाखे लिहां वनेगु नितान्त आवश्यक जू ।

नेपाल खँग्वःयात ‘नीप’ जातिलिसे स्वानाः अध्ययन याइगु पुचः नं दु । संस्कृतयात दक्व खँया मां खः धकाः अडान कायेगु ‘विचारधारा’ जुइफु, तर थुकियात फुक्क थासय् व सन्दर्भय् लागू यायेमाः धकाः अडान कायेगु अतिवाद खः । थुकिं अध्ययनया नामय् सुयागुं मौलिकतायात हुयाछ्वयाः प्रभुत्व स्थापित यायेगु जोखिम नं दु । संस्कृत भाषाको उत्पत्ति तथा प्रसारको क्रम र समय निर्धारण गर्ने संस्कृत भाषा नेपालमा मात्र नहीं भारतीय भूभागमा पनि प्रवेश गर्दै अत्यधिक पछि भी भएको दृश्य छ।

हाकनं न्ह्यसः दोहोरे जुइ, नेपाः खँग्वःया अर्थ छु खः ? थुकिया व्युत्पत्ति सीकेगु बाय् थुकिया अर्थ बीगु धयागु तुच्छ ज्या मखु । प्राप्त स्रोतया कथं ‘नेपाल’ शब्दया न्हापांगु प्रमाण ।