दक्षिण–पूर्वी एशियामा घट्दै सूर्तिजन्य पदार्थ प्रयोग, नेपाल पनि लक्ष्यमा नजिक

काठमाडौँ, असोज २२ । विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ) का अनुसार दक्षिण–पूर्वी एशियाली मुलुकहरू विश्वकै तीव्र गतिमा सूर्तिजन्य पदार्थ सेवन घटाउन सफल भएका छन्। यस क्षेत्रमा सन् २००० देखि २०२४ सम्मको अवधिमा सूर्तिजन्य पदार्थ प्रयोग उल्लेखनीय रूपमा घटेको र नेपाल, भारत र बंगलादेशजस्ता देशहरू सन् २०२५ भित्रै ३० प्रतिशत कमी गर्ने लक्ष्य हासिल गर्ने बाटोमा रहेका जनाइएको छ।

‘WHO Global Report on Trends in Prevalence of Tobacco Use 2000–2024 and Projections 2025–2030’ मा जनाइएअनुसार दक्षिण–पूर्वी एशिया क्षेत्रमा हाल पनि करिब ३२२ मिलियन वयस्क र ८.६ मिलियन किशोर तमाखु प्रयोगकर्ताहरू रहेका छन्। तीमध्ये ठूलो हिस्सा धुलो, जर्दा, खैनीजस्ता धुलो–रूप (धुवाँरहित) तमाखु प्रयोगकर्ताको छ, जसमा नेपाल र भारत अग्रपंक्तिमा छन्।

डब्ल्यूएचओ दक्षिण–पूर्वी एशियाका कार्यकारी प्रमुख डा. क्याथारिना बोह्मेले भनिन्, “प्रगति उत्साहजनक छ, तर अझै करोडौँ मानिस तमाखु र नयाँ निकोटिन उत्पादनको प्रभावमा छन्। हामीले बालबालिकालाई जोगाउन र नयाँ पुस्तालाई निकोटिनमुक्त भविष्य सुनिश्चित गर्न तत्काल कदम चाल्नुपर्छ।”

सन् २००० मा यस क्षेत्रमा पुरुषमध्ये ७०.१ प्रतिशत र महिलामध्ये ३८ प्रतिशतले तमाखु सेवन गर्थे। हाल यो दर घटेर पुरुषमा ३७.४ प्रतिशत र महिलामा ९.३ प्रतिशत पुगेको छ — यो विश्वकै सबैभन्दा तीव्र गिरावटमध्ये एक हो।

नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा धुम्रपान तथा चपाउने तमाखु नियन्त्रणका कानुन कडाइ गरिँदै आएको छ। धूम्रपान निषेध क्षेत्रको विस्तार, चित्रसहितका स्वास्थ्य चेतावनी अनिवार्य, र कर वृद्धिद्वारा उपभोग नियन्त्रण लगायतका नीति डब्ल्यूएचओको एमपावर प्याकेजअनुसार लागू हुँदै आएका छन्। यसले प्रयोग घटाउने दरमा ठोस सुधार ल्याएको डब्ल्यूएचओको विश्लेषण छ।

तर, अझै पनि नेपालसहित यस क्षेत्रमा २८८ मिलियनभन्दा बढी धुलो–रूप तमाखु प्रयोगकर्ता र करिब दुई मिलियन ई–सिगरेट प्रयोगकर्ता रहेको अनुमान गरिएको छ। विशेष गरी युवामाझ बढ्दो ई–सिगरेट प्रवृत्तिले नयाँ स्वास्थ्य चुनौती सिर्जना गरेको रिपोर्टले चेतावनी दिएको छ।

डब्ल्यूएचओले सदस्य राष्ट्रहरूलाई कर वृद्धि, विज्ञापन र प्रवर्द्धनमा पूर्ण प्रतिबन्ध, परित्याग सेवामा पहुँच विस्तार, र नयाँ निकोटिन उत्पादनको नियमन कडा बनाउन आग्रह गरेको छ।

वैश्विक रूपमा सन् २०१० देखि २०२५ सम्म तमाखु प्रयोगकर्ताको संख्या १२ करोडले घट्ने अनुमान छ, जसको आधाभन्दा बढी कमी दक्षिण–पूर्वी एशियाबाट हुने डब्ल्यूएचओले जनाएको छ।

नेपाल, भारत र बंगलादेशले २०२५ भित्रै कम्तीमा ३० प्रतिशत तमाखु सेवन कमी गर्ने लक्ष्य हासिल गर्न सक्ने देशका रूपमा पहिचान पाएका छन्, भने भूटान, म्यान्मार, श्रीलङ्का र थाइल्यान्डजस्ता देशहरूमा पनि सकारात्मक सुधार देखिएको रिपोर्टमा उल्लेख छ।