नेपालय् जातीयता व क्षेत्रीयतावादया आवश्यकता

‘जातीयता व क्षेत्रीयताया मखु, राष्ट्र व राष्ट्रियताया खँ ल्हाये’ धैगु सोच वा आह्वान गुलि आदर्शमय व लोकप्रिय खनेदु, उलि हे सम्बेदनशील नं । जातीयता व क्षेत्रीयताया व्यवस्थापन याये मफया गुलिखे थासय् द्वन्द्व ब्वलनाच्वनी । थुकिं ब्वलंकीगु भयावहपूर्ण वातावरणं मानव समाजया स्वाभाविक विकासय् प्रतिकूल असर लाकाच्वंगु खनेदु । व्यवस्थापन याये मफया न्ह्यागुं विषयवस्तु स्यनी तर थुकिया जिम्मेवारी विषयवस्तु मखुसे व्यवस्थापनया कमजोरी धकाः थुइकेमाः । थ्व कमजोरी दतले राष्ट्र व राष्ट्रियताया खँ आडम्बरी, सत्ययात नजरअन्दाज यायेगु कुटील चलाखी जक जुइ ।  

जातीय व क्षेत्रीय द्वन्द्वं राष्ट्र व राष्ट्रियताय् लिच्वः लाकिगुलिं थुकियात तुच्छ, संकीर्ण व विखण्डनकारी धकाः खँ मल्हायेगु अले राष्ट्र व राष्ट्रियताय् चिन्तित जुइत आह्वान याइगु काचाक्क स्वयेबले तच्वकं उदार खनेदइगुया लिसें उच्च चिन्तनशील व दूरदृष्टि थें च्वनी । तर, थ्व अपूर्ण व खतरापूर्ण चिन्तन प्रणाली खः । नेपाःया सन्दर्भय् थुकियात भचा व्यागलं दृष्टिं स्वयेमाः । मेपिनिगु खँ मेगु हे जुइ, तर नेपाःया सन्दर्भय् राष्ट्र व राष्ट्रियताया जग जातीयता व क्षेत्रीयता खः । जगयात उपेक्षा यानाः मेगु खँया कल्पना याये फइमुखु । उकिं नेपाःया दृष्टिकोण लोकप्रियतावादं थहाँ वनेमाः । 

विश्वय् दुगु फुक्क देयया छगू हे विशेषता मखु । गुलिखे देयया निर्माणय् छगू वा छगू स्वयां आपाः तत्वं ज्या यानाच्वनी । थुपिं तत्वयात विशिष्ट धायेमाः । थुमिगु समस्या फरक हे जुइ । थुगु अर्थय् फुकसितं छथासं तयाः स्वयेगु व थुइकेगु गलत दृष्टिकोण खः ।  

नेपालय् जातीयता व क्षेत्रीयताया खँ इलय् ब्यलय् ब्वलनाच्वंगु खने दु । थौंकन्हे थें स्वतन्त्रपूर्वक विचाः प्वंकेगु व सहलहया विषय याये मज्यूगु राणाकाल व पंचायतीकालया संकीर्ण व अनुदार राजनीतिक व्यवस्थाया इलय् नं जातीयता व क्षेत्रीयताया खँ ब्वलनीगुलिं थुइकेफु, थ्व गुलि सम्बेदनशील खँ खः । न्हापा स्वयां विपरित व उदार लोकतान्त्रिक व्यवस्थाय्  जातीयता व क्षेत्रीयताया खँ पिदनीगु स्वाभाविक खः । सम्वेदनशीलतायात ध्यानय् तयाः ‘जातीयता’ व ‘क्षेत्रीयता’या खँ मल्हाये, नेपाःया खँ ल्हाये अले नेपाली धकाः परिचय बिये धैगु आसयया शब्द तच्वकं मार्मिक, आकर्षक आवश्यक थें च्वंसां थ्व हे आसयया चीरफार यायेगु नितान्त आवश्यक जुइधुंकल । थ्व च्वसुया प्रयोजन थ्व हे खः ।  

नेपाल व नेपाली निगू शब्दया शाब्दिक अर्थ व ऐतिहासिकताया सहलह मेगु हे खँ खः तर थुकिं वर्तमानय् कःघानाच्वंगु अर्थया निर्माणय् विभिन्न क्षेत्र व जातीय संरचनायात ल्वःमंके मज्यू । गुगुं नं भौगोलिक क्षेत्रयात बेवास्ता यानाः नेपाःया खँ ल्हाये फइमखु । बाह्मण, क्षेत्री, नेवाः, तामाङ, राई, लिम्बू, गुरुङ, मगर आदि सच्छिस्वयां आपाः जातजाति दुगु नेपाली समाजया जातीय संरचनायात नं ल्वःमंके मज्यू । थुकथं हे सच्छि स्वयां आपाः भाषा दु । अनेकौं संस्कार व संस्कृति अले रीतिरिवाज नेपाल व नेपालीया पहिचान खः । मंकाः नुगः नं खः । थुगु अवस्थाय् जातीयता व क्षेत्रीयताया खँयात छखे चिइकाः नेपाल व नेपालीया खँ ल्हाये धैगु आदर्श ज्वनेगु अमूर्त खँ ला जु हे जुल लिसें नुगःयात प्रधान मखुसे गौण कथं कायेगु प्रवृत्तिया विकास जुइ । वास्तवय् थथे जुइगु धैगु थःगु हे विशेषता व बनावटयात थुइके मफइगु नं खः । अले थःगु हे आधारभूमियात थम्हं हे कमजोर यानाः म्वायेगु खः ।  

नेपाल विविध जातजातिया छगू राजनीतिक भूगोल खः । तथ्याङ्ककथं सच्छिस्वयां आपाः ब्यागलं ब्यागलं अस्तित्व दुगु थीथी जातजाति थन दु । गुगुं नं जातजाति एक चौथाईस्वयां आपाः प्रतिशतय् मदु । नश्लया खँ ल्हायेगु खःसा नं छगुलिं नश्ल मदु । जातीय विविधताया नेपाली दुने मंगोल, आर्य, द्राविडलगायत अन्यया रक्तप्रवाह जुयाच्वंगु दु । रक्तिमिश्रणं छुट्टै प्रजातिया विकास जुयाच्वंगु समुदाय नं नेपालय् दु । गुलिखे जातीय समुदायं छगू हे जक भाय् ल्हायेगु याइसा गुलिखे छगू हे समुदायं छगू स्वयां आपाः भाषा ल्हानाच्वंगु खने दु । थुकथं हे सस्कृतिइ नं विविधता खने दु । आस्था व विश्वासकथं नालीगु थी थी धर्मय् नं नेपालीत विभक्त दु । नेपाःया वास्तविक चित्रण खः थ्व । 

प्राकृतिक रुपय् ब्वथले बले नेपाल हिमाल, पहाड र तराईस विभक्त दु । तर थुकिदुने विभिन्न भूगोलया ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक पृष्ठभूमि थःथःगु हे दु । वर्तमान नेपालया राजनीतिक भूगोल विभिन्न बासः स्वयां आपाः स्वतन्त्र राज्यया विलय धुंकाः निर्माण जूगु खः । चिचि कूगु राज्ययात अधिनष्ट यानाः छगू राज्य दयेकेगु ज्या तत्कालीन गोरखा राज्यया जुजु पृथ्वीनारायण शाहपाखें सुरु जूगु खःसा थुकियात वया उत्तराधिकारीपिसं नं निरन्तरता बियाः वर्तमान भूगोलया निर्माण याःगु खः । नेपालया जातीयता व क्षेत्रीयताया थ्व पृष्ठभूमियात उपेक्षा यानाः न्ह्याँ वने फइमखु ।  

वर्तमान नेपाल धायेगु हिमाल, पहाड व तराई व थ्वया दुने नं थीथी सामाजिक, सांस्कृतिक तथा राजनीतिक इकाई खः । गुगुं नं भौगोलिक इकाईया हितया खँ ल्हायेगु धैगु क्षेत्रीय साम्प्रदायिकता मखु । म्हिगःया दिनय् दृष्टिदोष वा मेगु हे कारणं थःगु क्षेत्र लिपा लाःवन तर आः विकास जुइमाः धकाः माग यायेगु अनुचित खँ मखु । उचित अवसरं थुपिं लिपा लाःवंगु नं जुइफु अले सम्बन्धित क्षेत्रया वासिन्दायाके थुकिया असन्तुष्टि नं दइ । क्रोध नं दये फु । आः उचित अवसर वा विशेष ध्यान बिइमाः धैगु माग वा आग्रहयात नकारात्मक अर्थय् काये मज्यू । गुगुं नं क्षेत्रया विरुद्ध मेगु क्षेत्र मदु । थःथःगु क्षेत्रया विकासया चाहना तःसा देश विकासया लागि थ्व ति बांलाःगु अवसर छु जुइ ? तर थःगु क्षेत्रविरुद्ध नीतिगत रुपं हे वेवास्ता याःगु तथा ब्यागलं दृष्टिं स्वइगुलिं नुगलय् स्यात धकाः गुनासो प्वंकेवं थुकियात क्षेत्रीयतावाद धायेगु वा मेथाय् प्रचलित क्षेत्रीयतावादया भाष्ययात क्यनाः विखण्डनकारी धकाः आक्षेप यायेगु पायछि खँ मखु । बरु थुकियात समग्र नेपालया हे विकासया लागि ब्वलंगु सः धकाःसकारात्मक रुपय् कायेमाः । 

नेपाःया विशेषता धैगु थ्वयाके दुगु प्राकृतिक व सांस्कृतिक विविधता खः । थ्व हे विविधताया कारण देशया विकास जुइमफुगु धैगु दृष्टिभ्रम गुलिखे मनूतयके दु । नेपाःया भतिचा जक भूभाग मैदानी क्षेत्रय्, आपाः भूमागय् पहाड व हिमाल लानाच्वंगु खँ सत्य खः । तर थ्व हे कारणं विकासय् अवरोध धाःसा मखु । स्वंगुलिं क्षेत्रं थःथःगु विशेषताकथं विकास, निर्माण व समृद्धिया लागि उपयोग यायेफु । थुकथं हे थीथी जातजाति, भाषाभाषी व संस्कृति नं विकासया वाधक तत्व मखु । थ्व विविधता ज्ञानया अपार क्षेत्र खः । छगुलिं मेगुयात न्हंकेगु धैगु नं द्वलंद्वः दँनिसेंया ज्ञानयात न्हंकेगु खः । थुपिं ज्ञानया अध्ययन, अनुसन्धान व संरक्षण यायेमाः । नेपाल थें ज्याःगु देशं थुकियात थःगु सौम्य शक्तिया रुपय् विश्वया न्ह्यःने न्ह्यब्वया थःगु सशक्त उपस्थिति क्यनेफु ।  

विविध जातजातिलिसे सम्बन्धित भाषा, साहित्य, संस्कार, संस्कृति थें ज्याःगु खँया सन्दर्भय् ल्वःमंके मज्यूगु खँ छु धाःसा, भूमण्डलीकरणया कारणं थुपिं सुरक्षित मजू । नेपाली–नेपाली दथुइ सांस्कृतिक अन्तक्र्रिया म्हो जूगुया कारण छम्ह नेपालीं मेम्ह नेपालीयात म्हसीके फयाच्वंगु मदु । नेपालया थःगु विशेषताया रुपय् दुगु क्षेत्रीयता व जातीयतायात गलत अर्थय् कयाः थुकिया बारे सहलह हे मयायेगु, निषेध हे यायेगु, आवश्यक उपचारया ज्या हे मयायेगु तर वाह्य प्रभावयात निर्वाध रुपं दुकायेगु धैगु पहिचानया संकटयात लसकुस यायेगु खः । नेपाल व नेपालीया थौंकन्हे गुगु विशेषता दु, कन्हय् थ्व विशेषता हे नेपाल ला दइ तर नेपाल, नेपालीयागु हे खः धैगुया आधार तसकं सालु जुइधुंकी । राष्ट्रियतायात कमजोर यायेगु धैगु थ्व हे खः । अर्थात्, नेपालया विशेषता धैगु थनया क्षेत्रीयता व जातीयताका खँ खः, थ्व हे नेपालया शक्ति नं खः ।