संस्कृति व सम्पदाया खँय् राज्य संकुचित, अनुदार व पक्षपाती

व्यक्ति जुइमा वा समाज जुइमा, राष्ट्र जुइमा वा क्षेत्र जुइमा, उकिया पहिचान वलिसे स्वानाच्वंगु सांस्कृतिक सम्पदां निर्धारण याइ । सम्पदा मूर्त व अमूर्त निताजिया जुइ । छगू जातिं मेगु जातिया अस्तित्व न्हंका छ्वयेमाल धाःसा संस्कृति स्यंकाच्वंगु खः । सामाजिक सद्भाव विकास यायेत मेम्हसिया सांस्कृतिक सम्पदायात सम्मान यायेमाः अले सहअस्तित्वयात स्वीकार यायेमाः । थुगु ल्याखं सांस्कृतिक सम्पदाया बहुआयामिक अर्थ दु ।

नेपाःया खँ ल्हायेगु खःसा संस्कृति व सम्पदाया सवालय् राज्य अतिकं संकीर्ण विचारया, उदार व पूर्वाग्रही खनेदु । राज्यं थःगु निरंकुश चरित्रयात खुल्ला रुपं प्रदर्शन यानाच्वंगु दुसा सांस्कृतिक सम्पदा न्हंकेगु निंतिं लालायित जुयाच्वंगु दु। थ्व खँ धायेगु झ्वलय् असहमत जुइफु वा आपत्ति प्वंकेफु तर थ्व संस्कृतिया थीथी विषयया अध्ययन अनुसन्धानय् दशकौं तक संलग्न जूगुया कटु अनुभव खः ।

नेपाः विविध जाति व समुदायया सांस्कृतिक सम्पदालिसें जीवन्त देय् खः । तर राज्यया व्यवहार स्वयेबलय् थ्व विविधता वा अस्तित्व राज्ययात छुं हे मयः धकाः धाये हे माः । सांस्कृतिक सम्पदा स्यंकेगु निंतिं राज्यं प्रायः छ्यलीगु ल्वाभः धइगु दमनीय विकास खः । राज्ययाके विकासया थःगु हे व्याख्या दु, उकियात ल्वाभःया रुपय् छ्यलाः सांस्कृतिक सम्पदायात न्हंकेगु निंतिं संकल्पित जुयाच्वंगु दु।

देशय् सुकुम्बासी वा भूमिहीन मनूतय्गु समस्या ल्यनाच्वंगु दु व थ्व समस्या समाधान यायेमाःगु खँय् शंका मदु । तर उकिया नितिं गुथि अन्तर्गत लाःगु जग्गायात केन्द्रीत यानाः राज्यं थीथी सांस्कृतिक पक्षप्रति नकारात्मक दृष्टिकोण तःगु स्पष्ट जू । नेवार समुदायया छुं छुं सांस्कृतिक जीवन गथेकि नखःचखः, नखःचखः, व पूजाआजा गुथिं हे न्ह्याकाच्वनी । उकिया नितिं जग्गायात आम्दानीया रुपय् तयातःगु दु । आम्दानी स्यनीबलय् सांस्कृतिक खँय् नं स्वतः लिच्वः लाइ । थुकियात वास्ता मयासे राज्यं छुं ई न्ह्यः निरंकुश चरित्र क्यनाः गुथि विधेयक हयेगु कुतः याःगु खः । तर जनताया अपार विरोध लिपा राज्यं लिचिलेमाःगु व विधेयक लित कायेमाःगु खः । विधेयक लित काःगु इलय् संस्कृतिप्रति वैमनस्यता तत्कालीन भूमिसुधार मन्त्री व मेमेपिं अधिकारीतय्गु इशारा व अभिव्यक्तिइ स्पष्ट खनेदत । थ्व शत्रुता मेगु सन्दर्भय् हाकनं प्रकट जुइगु निश्चित जक मखु, वयां लिपाया न्हिइ नं प्रकट जुल ।

लँ दयेकेगु ला बांलाः, तर सलंसः दँनिसें दयाच्वंगु सम्पदायात स्यंकाः लँ दयेकेमाःगु आवश्यक मदु । चिहान वा मेमेगु थाय् नं आस्था वा संस्कृतिलिसे स्वानाच्वंगु दु । कोशी खुसिइ च्वंगु खुवालुङ ल्वहं जक मखु, आस्था व इतिहासनाप स्वापू दुगु सम्पदा नं खः । तर विकासया नामय् विनाशया मानसिकता हावी जुयाच्वंगु दु । उकथं हे परापूर्व कालंनिसेंया ऐतिहासिक वस्ती नं विकासया नामय् चिइकेगु ज्या जुयाच्वंगु दु। संस्कृति व सम्पदायात ध्यानय् तयाः विकल्पय् छुं ध्यान मबिउ, जबकि विकल्पत यक्व दु । सम्बन्धित पक्षं विकल्प सुझाव बिल धाःसा उकियात विकास विरोधी धकाः भर्त्सना याइ । ऐतिहासिक व सामाजिक मुद्दायात प्रतिनिधित्व याइगु थीथी थाय्यात सुं व्यक्ति विशेषया नामं तयेगु नं सम्पदाय् हस्तक्षेप यायेगु ज्या खः ।

न्हापा स्वयेबलय् सांस्कृतिक सम्पदाप्रति राज्य संवेदनशील खनेदुसा थुकिया नितिं दँय्दसं तःधंगु रकम फ्यानातःगु दु । तर थुकिया ज्या सांस्कृतिक सम्पदाया महत्वयात थुइकाः मखु, निहित स्वार्थ पूवंकेत जूगु खनेदु । थुकथं राज्यया चरित्र नं छगू विशेष समुदाय वा आस्थाप्रति पक्षपातपूर्ण खनेदु । थ्व पात्रं मेमेगु संस्कृति व सम्पदाप्रति सहिष्णु दृष्टिकोण नालीगु स्वाभाविक खः ।

राज्यं समानताया नीति नालेमाः, विशेष यानाः नेपाः थेंज्याःगु विविधता दुगु देशय् । छगू जक समुदाय वा आस्थायात प्राथमिकता बिइवं थौंया युगय् उगु समुदाय वा आस्थाप्रति आक्रोश ब्वलनी । थ्व विषयय् संवेदनशील जुइ मफुत वा संवेदनशील जुइत शिक्षा बी मफुत धाःसा आम जनता गुगुं नं संस्कृति व सम्पदाप्रति अझ विमुख जुइगु प्रबल सम्भावना दु । थुकिं लिपतय् सुयातं फाइदा जुइ मखु । थौंकन्हय्या समाज न्हापा न्हापा थें अलगावय् च्वनाः निर्माण मजूगुलिं थवंथवय् समन्वय यानाः भ्रातृत्व ब्वलंकाः दयेकेमाः । थुगु खँय् राज्य संवेदनशील जुइ हे माः ।