मन नै हर्ने चीनको समर प्यालेस

चीनको राजधानी बेइजिङको उत्तरपश्चिम भागमा अवस्थित, चिनियाँ साम्राज्यकालीन ऐतिहासिक महल क्षेत्र हो, समर प्यालेस । २१ दिने चीन भ्रमणका क्रममा हामीलाई समर प्यालेस पनि घुमाउने कार्यक्रम देखेपछि म त्यो ठाउँ कहिले जान पाइएला भनेर मनमनै गम्दै थिएँ, जुन २७ तारिखका दिन त्यहाँ जाने भयौं । जुन २५ मा बेइजिङ पुगेका हामी बेइजिङ एयरपोर्ट जोनतिर बसेका थियौं । त्यहाँबाट समर प्यालेस पुग्न एक घण्टा बसमा जानु पर्ने रहेछ ।

हामीसँग चिनियाँ टोलीमा म्याक्स र लैला थिइन् । उमेरले साना भए पनि नेतृत्व क्षमतामा कुशल ती संयोजकहरूले एक जना अगाडि अर्को पछाडि बसेर कसैलाई नहराउने गरी अरु ठाउँमा पनि यात्रा गराएका थिए, यहाँ पनि त्यस्तै गरे । चिनियाँ नयाँ पुस्ताको दुइटा नाम राख्ने चलन रहेछ, एउटा चिनियाँ नाम, अर्को अंग्रेजी नाम । विदेशीलाई नाम भन्नु पर्दा यो चाहिं मेरो अंग्रेजी नाम हो है भनि हाल्ने । चिनियाँ नाम त बिदेशीले बुझ्न गाह्रो हुने भएर पनि त्यसो गरिएको होला ।

म्याक्सले सबैको टिकट काटेपछि हामी गेटभित्र पसेर सबैको एउटा फोटो खिच्यौं । गेटबाट भित्र पस्ने वित्तिकै म्याक्सले एक घण्टा घुमेर यही गेटमा आइपुग्नू भनेर उनी कतै गइन् । हामी पनि आफ्नै तालले घुम्ने भनेर आँखा फैलाउँदा आँखाले भ्याउन नसकिने ठाउँ एक घण्टामा घुमेर भ्याउन मुश्किल हुन्थ्यो ।

समर प्यालेस विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत एक प्रमुख सांस्कृतिक सम्पदा हो, जसलाई प्राचीन चिनियाँ उद्यानकलाको उत्कृष्ट नमूना मानिंदो रहेछ । झण्डै २.९ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको यस दरबार परिसरमा कृत्रिम ताल, बगैंचा, मन्दिर, पुल, महल र पगोडाहरूको अद्वितीय संयोजन पाइन्छ ।

समर प्यालेस विशेषतः चिनियाँ चिङ वंशकालीन सम्राटहरूको गृष्मकालीन आवासको रूपमा विकसित गरिएको थियो । यसको निर्माण सन् १७५० मा सम्राट चिआनलोंगले आफ्नी आमाको सम्मान स्वरूप सुरु गरेका थिए, जुन पछि सन् १८८८ मा साम्राज्ञी सिक्सीले पुनःनिर्माण गराइन् ।

हामी गेटबाट पस्ने वित्तिकै ‘मार्बल बोट’ देख्यौं । पत्थरले बनेको तर पानीमा तैरिएको जस्तो देखिने यो नौका प्रतीकात्मक रूपमा सिक्सीको विलासी जीवनशैली र नौसैनिक खर्चको दुरुपयोगको आलोचनात्मक स्मृतिको रुपमा लिने गरिंदो रहेछ । चिनियाँ साम्राज्यको उत्तरार्धमा प्रभावशाली महिला नेतृ साम्राज्ञी सिक्सीले नौसेनाका लागि छुट्याइएको रकम विषयान्तर गरेर समर प्यालेसको पुनर्निर्माण गराएको भन्ने ऐतिहासिक आलोचना समेत पाइन्छ ।

समर प्यालेस चीनकै प्रमुख पर्यटकीय आकर्षणहरूमध्ये एक हो, जहाँ दैनिक हजारौं स्वदेशी र विदेशी पर्यटकहरू आउँछन् । कतिपय ठाउँमा त काठमाडौंको असन बजारमा हुने भीड जत्तिकै भीड यसको सौन्दर्य, सांस्कृतिक गहिराइ, र वास्तुकलाको जटिलता विश्वभरका कला, इतिहास र पर्यटन अध्येताहरूलाई लोभ्याउने खालको भएको कारणले नै भएको हुन सक्छ ।

समर प्यालेस चिनियाँ साम्राज्यकालीन राजनीतिक शक्ति, वास्तुकला र उद्यान डिजाइनको ऐतिहासिक साक्षी हो । यसले चीनको परम्परागत “शानशुई” (पहाड–पानीको सौन्दर्य) दर्शनलाई मूर्त रूपमा देख्न सकिन्छ ।

विस्तृत रुपमा फैलिएको समर प्यालेसलाई हेर्न तालको वरिपरि घुमेर सम्भव नहुने र थोरै समय भएको कारणले हामीले सजिलो उपाय अपनायौं । पुलबाट अगाडि बढ्ने, समयले जति भ्याइन्छ, हेर्ने । डुंगा प्रयोग गर्न पनि सम्भव थिएन, समयकै कारण । पुलबाट अगाडि बढ्दा पोखरामा फेवातालको बीचमा तालबाराही मन्दिर भएजस्तै त्यहाँ पनि ‘टेम्पल अफ रेन एण्ड बेनिफिट’ रहेछ । जहाँ वरिपरि घुमेर कोही रमाएर कोही फर्कन्छन् भने कोही त्यहींबाट डुंगा, बोटमा चढेर पहाडको काखमा भएको भब्य समर प्यालेसतिर लाग्छन् ।

समर प्यालेसलाई चिनियाँ बगैंचा निर्माणको अतुलनीय उदाहरणको मानेर युनेस्कोले सन् १९९८ विश्व सम्पदा सूचीमा राखेको थियो । हुनत समर प्यालेसलाई सन् १८६० मा दोस्रो अफीम युद्धको क्रममा बेलायती र फ्रेन्च सेनाले समर प्यालेसलाई ध्वस्त पारेका थिए, पछि सिक्सीले यसको पुनर्निर्माण गरिन् । पुनर्निर्माणपछि यो राजनीतिक सल्लाहका बैठकस्थल, विश्रामस्थल तथा कूटनीतिक गन्तव्यका रूपमा प्रयोग हुने गरको थियो ।

आज पनि समर प्यालेसको आकर्षणमा मोहित भएर कोही यहाँको आकर्षण कुनमिङ तालमैं हराउँछन् भने कोही तालको चक्कर लगाउँछन् । समर प्यालेसको झन्डै तीन चौथाइ भाग ओगटेको यस कुनमिङ ताल कृत्रिम रूपमा खनिएको हो, तर प्राकृतिक पहाडी संरचनासँग संयोजन गरिएकाले अत्यन्त रमणीय देखिन्छ । वसन्त र शरद ऋतु पर्यटनको लागि उपयुक्त मानिने यो ठाउँ घुम्न अडियो गाइड, अंग्रेजी भाषाका गाइड र डिजिटल एप्समार्फत पनि सहयोग लिन सकिने रहेछ ।
समर प्यालेस केवल एक पर्यटकीय गन्तव्य मात्र नभएर यो चिनियाँ इतिहास, सांस्कृतिक विरासत र राजनीति–कला–संरचनाको संगम बिन्दु रहेछ ।

पर्यटनको दृष्टिले समर प्यालेसले चीनको सांस्कृतिक कूटनीति प्रवद्र्धनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ । चिनियाँ सभ्यताका मूल्य, सौन्दर्य चेत, र साम्राज्यकालीन दरबार संस्कृति बुझ्न चाहने पर्यटकहरूका लागि यो अद्वितीय गन्तव्य हो । यो अद्वितीय गन्तव्यमा, अत्यधिक भीडमा पनि अन्तिम घुमाइसम्म पनि २५ जनाको टोली कोही पनि हराएर खोज्नु परेको थिएन । तर अन्तिममा निस्कनु अगाडि शौचालय गएकी एक नेपाली भने हराइन् । उनलाई कुर्न बसेका तीन जना नेपाली टोली कुरेको कु¥यै भए झण्डै १० मिनेटसम्म । पछि थाहा भयो उनी त गेट बाहिर निस्केर झण्डै गाडि नजिकै पुगिसकेकी रहिछन् ।

समर प्यालेसले हामीलाई पुराना संरचना केवल ईँट–पत्थर मात्र होइनन्, ती समय, संस्कृति र मानवीय इतिहासको जीवित दस्तावेज हुन् । चिनियाँ इतिहासको गौरवमय अंश समेटिएको समर प्यालेस चीनको गौरव हो, जसले संसारलाई चिनियाँ संस्कृति बुझ्न सहयोग गर्छ । यस्तो महत्वपूर्ण ठाउँमा तपाईं पनि घुम्न जाने कि ?