नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानय् धर्मादित्य धर्माचार्यया चर्चा

आदिवासी जनजाति व राष्ट्रिय अल्पसंख्यकलिसे सम्बन्धित पत्रकारतय्गु राष्ट्रिय संगठन अनिज (थौंकन्हय् फोनिज)या छगू ज्याझ्वःया झ्वलय् सहभागीपिन्त पुचः पुचः यानाः ब्वथलेमाःगु अवस्था वःगु खः । महत्वं जाःगु मनूतय्गु नामं पुचःया नां तयेगु बारे नं सहलह जूगु खः । उगु इलय् जिं धर्मादित्य धर्माचार्य (ने.सं. १९०२–१९६३) नां प्रस्ताव तयागु खः । थ्व नां न्यनाः अन उपस्थित यक्वसिनं थ्व नांया बारे उत्सुकता प्वंकल । आदिवासी व राष्ट्रिय अल्पसंख्यकलिसे सम्बन्धित पत्रकारतय् संगठनय् थ्व नां जिज्ञासाया विषय जूगु अजू चायापुगु खँ खः । जिं लिसः बियागु खः, “वय्कः नेपालभाषाया न्हापांम्ह पत्रकार खः, थुगु ल्याखं वय्कः नेपाःया हे न्हापांम्ह आदिवासी जनजाति पत्रकार जुल, वय्कलं हे नेपालभाषाया न्हापांगु न्हिपौ सम्पादन व प्रकाशन यानादीगु खः ।”

नेवाः समाजय् व्यक्तित्व पूजाया विषय अतिकं चलन दुगु व थुकियात नकारात्मक अर्थय् नं कायेगु यानाच्वंगु दु । वास्तवय् जुइमाःगु धइगु व्यक्तित्व पूजा खः । व्यक्तित्व स्वयां व्यक्तियात प्रवर्द्धन यायेबलय् फुक्कं टुक्रा टुक्रा जुइ । नेपालय् अज्याःपिं व्यक्तित्वत आपालं दु, गुम्हेसिया सम्मान चर्चाया विषय तकं मजू । इतिहासयात उत्खनन यायेगु स्वयां नं विस्मृतिया गर्भय् थुनाः बहादुरी क्यनीपिं नेपाली समाजय् दु । गुलिखे अवस्थाय् इतिहास लुइकेगु कुतः तकं मयासे थः अग्रजपिन्सं म्हसीके मफुगु वा थःत हीन तायेकाच्वंगु दइ । थ्व ल्याखं स्वयेगु खःसा नेपाःया आदिवासी जनजाति पत्रकारतय् न्ह्यलुवाः धर्मादित्य धर्माचार्य खः । च्वय् न्ह्यथनागु घटनाया झ्वलय् व हे संस्थां आः वय्कःया बारे छुं ज्याझ्वः ग्वसाः ग्वयेमाः धकाः नं प्रस्ताव तयागु खः, तर लिपा जूगु खः ला मस्यू । नेवार समाजय् विशेष यानाः भाषा व साहित्यया सन्दर्भय् थ्व व्यक्तित्वया नां तसकं सम्मानपूर्वक कायेगु यानाच्वंगु दु। वय्कः बहुआयामिक व्यक्तित्व खःसा उकथं हे वय्कः पाय्छि कथं न्ह्यथनेमाःगु नां खः । वय्कः नेपालय् थेरवाद बुद्ध धर्म दुत हःगु जक मखु, नेपालय् बुद्ध धर्मया हि चाःहिलेगु ज्याय् नं महत्वपूर्ण भूमिका म्हितूम्ह व्यक्तित्व खः । थ्व ल्याखं बौद्ध ख्यलं वय्कःयात ल्वःमंके मज्यू ।

बुद्ध धर्म सम्बन्धी समाचार व च्वसु प्रकाशन यायेत सन् १९२५ य् कलकत्ता (भारत) पाखें बुद्ध धर्म (लिपा ‘बुद्ध धर्म व नेपालभाषा’) नांया पत्रिकाया सम्पादन व प्रकाशन यानादिल । अनेक धार्मिक गतिविधिइ संलग्न जुयादीम्ह वय्कः थःगु मांभाय् व संस्कृतिया अध्ययन, अनुसन्धान व लेखनय् नं संलग्न जुयादीगु खः । राणाकालय् औद्योगिक क्षेत्रया विकासया नितिं नेपालय् उद्योग विभाग स्थापना जूगु खः, तर वय्कः उगु विभाग संचालन याइम्ह व्यक्ति मखु, बरु वय्कः कलकत्ताय् वाणिज्य अध्ययन यानाच्वंगुलिं काठमाडौं हयाः विभागया जिम्मेवारी ब्यूगु खः । थुम्ह बहुआयामिक व्यक्तित्वयात भाषा, साहित्य व धर्मया ख्यलय् जक लुमंकेगु धइगु नेवार समाजं धाथें छगू गलत धारणा खः । मांबय् पुच नांया छगू भाषिक संस्थां छगू दशक न्ह्यः वय्कःया नामय् छगू सम्मान व सिरपाः नीस्वनाः दँय् दसं निम्ह व्यक्तित्वयात निरन्तर रुपं सम्मान व सिरपाः बिया वयाच्वंगु दु । वंगु असार (२०१३) महिनाय् जूगु सम्मान व सिरपाः इनेगु ज्याझ्वलय् मूपाहाँकथं नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानया प्राज्ञ सुलोचना मानन्धर झायादीगु खः । वय्कलं उगु इलय् थःगु न्वचुया झ्वलय् धयादिल कि जि थ्व ज्याझ्वःया नितिं वयागु इलय् पासापिन्सं धर्मादित्य धर्माचार्यया बारे मस्यू । थुपिं व्यक्तित्वपिन्त राष्ट्रिय चर्चाया विषय दयेकेमाःगु व राष्ट्रियस्तरय् सम्मान यायेमाःगु जूगुलिं नेपाल विज्ञान प्रज्ञा प्रतिष्ठानं याकनं हे छुं ज्याझ्वः ग्वसाः ग्वयेगु बचं ब्यूगु खः । वय्कः मातृभाषा साहित्य विभागया संयोजक नं जूगुलिं आः छुं जुइ धकाः उबलय् अनुमान याःगु खः । खय्त ला थुपिं व्यक्तित्वपिनिगु परिचयात्मक गोष्ठीया ग्वसाः ग्वयेगु ज्या वंगु भदौ ९ गते (२०७३) क्वचाःगु खः ।

उगु गोष्ठीइ प्रा.प्रेम शान्ति तुलाधरं कार्यपत्र न्ह्यब्वयादीगु खः । गुलिसिनं कार्यपत्रय् यक्व दु धकाः तायेकेफु, तर न्हूगु खँ मालाच्वंपिं छगू कथं निराश जुइमाः । धर्मादित्यया अधिकांश रचना प्रकाशित जूगु दु । अझ उगु इलय् पिदंगु ‘बुद्ध धर्म व नेपालभाषा’ पत्रिकाया दक्वं ल्याः वैकुण्ठप्रसाद लाकौलं थःगु हे सम्पादनय् संकलन यानाः पुनर्मुद्रण यानादीगु दु । अथे हे वय्कःया महत्वपूर्ण च्वसु ‘नेपालभाषा व थ्वया साहित्य’ महाकवि चित्तधर ‘हृदय’पाखें सम्पादन यानाः पुनःप्रकाशन यानाः सकसितं उपलब्ध याकूगु दु । थुपिं निम्ह व्यक्तित्वया धर्मादित्य धर्माचार्यलिसे घनिष्ठ सम्बन्ध दुगु खः । वय्कःया जीवनीयात कयाः चित्तधर हृदयं ताःहाकःगु च्वसु च्वयादीगु दु । लाकौलं नं मुक्कं सफू च्वयाः यक्व खँत न्ह्यःने हःगु दु । वास्तवय् नेपालभाषाया मेमेगु च्वसुत नं थुपिं निम्ह च्वमिपिनिगु लिधंसाय् निर्माण जुयाच्वंगु दु । त्रिभुवन विश्वविद्यालयया केन्द्रीय नेपालभाषा विभागं तयार याःगु शोधपत्र धर्मादित्य धर्माचार्यलिसे सम्बन्धित खः । तर प्रा.तुलाधरं न्ह्यब्वयादीगु न्हापाया कृतित ज्यापौलय् दुथ्याके मफुगु खँ सन्दर्भ धलखं स्पष्ट जू । नापं मेथाय् पिदंगु खँत नं स्पष्ट रुपं न्ह्यथनातःगु मदु वा प्रस्तोतां मू खँ थुइके मफुत । बरु टिप्पणीकार डा. पुष्पराज राजकर्णिकारं मेमेगु प्रकाशित स्रोतया आधारय् कमजोरी क्यनादीगु खः ।

परिचयात्मक गोष्ठीया दृश्य नं अजूचायापुसे च्वं । उपस्थित मनूत अप्वः धइथें नेवार समुदाययापिं, अझ नेपालभाषा साहित्य ख्यलय् परिचित ख्वाःपाः तकं खः । मेमेगु प्राज्ञिक संस्थानाप स्वापू दुपिं व्यक्तित्वया नं अभाव जुल । वास्तवय् नेवार स्वयां नं गैर नेवारत अप्वः दयेमाःगु खः। तर अन निपा ल्हातं ल्याः खाये मफइगु छुं छुं न्हूपिं ख्वाःपाःत जक खनेदत । मूपाहां सत्यमोहन जोशीं नेपाः ११३९ या खँ कनादीगु दु ।