अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचन: संसद्का दुवै सदनमा डेमोक्र्याटको नियन्त्रण, राष्ट्रपति ट्रम्पलाई ठूलो धक्का

काठमाडौं, कार्तिक १९ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालको पहिलो मध्यावधि निर्वाचनमा विपक्षी डेमोक्र्याटिक पार्टीले ऐतिहासिक सफलता हासिल गरेको छ। नोभेम्बर ३ मा सम्पन्न निर्वाचनमा डेमोक्र्याटिक पार्टीले प्रतिनिधिसभा र सिनेट दुवैमा बहुमत प्राप्त गरेपछि राष्ट्रपति ट्रम्प नेतृत्वको रिपब्लिकन पार्टीले संसद्मा आफ्नो नियन्त्रण गुमाएको छ।
सन् २०२४ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा ट्रम्पलाई समर्थन गरेका परम्परागत रिपब्लिकन प्रभाव क्षेत्रहरूमा समेत डेमोक्र्याटिक उम्मेदवार विजयी भएका छन्। यस परिणामलाई ट्रम्पको नेतृत्व, उनको प्रशासनका नीतिहरू र दोस्रो कार्यकालको प्रारम्भिक दुई वर्षप्रतिको मतदाताको असन्तुष्टिका रूपमा हेरिएको छ।
रोयटर्सका अनुसार डेमोक्र्याटिक पार्टीले सिनेटमा कम्तीमा ५४ सिट प्राप्त गरेको छ भने प्रतिनिधिसभामा पनि ३० भन्दा बढी सिट थप्दै बहुमत हासिल गरेको छ। अलास्का र मिसिसिपीका केही निर्वाचन क्षेत्रको मतगणना तथा अन्तिम परिणाम भने अझै बाँकी रहेको छ। इरान युद्ध, महँगी र आर्थिक असन्तुष्टिले रिपब्लिकनको पराजय निर्धारण गर्याे भने ट्रम्पको बाँकी दुई वर्ष संसदीय अवरोध र छानबिनको दबाबमा पर्ने देखिएकाे छ ।
निर्वाचनमा टेक्सास, कन्सास र साउथ क्यारोलिनाजस्ता परम्परागत रिपब्लिकन प्रभाव क्षेत्रहरूमा डेमोक्र्याटिक पार्टीले सफलता पाउनु यसपटकको विशेष महत्त्वपूर्ण परिणाम हो। कन्सासमा एडम ह्यामिल्टनले करिब ९४ वर्षपछि डेमोक्र्याटिक पार्टीका तर्फबाट सिनेटमा प्रतिनिधित्व गर्ने अवसर प्राप्त गरेका छन्। टेक्सासमा जेम्स टालारिकोले रिपब्लिकन उम्मेदवार केन प्याक्सटनलाई पछि पारेका छन्।
रोयटर्सले करिब दुई हजार एक सय अमेरिकी काउन्टीको प्रारम्भिक मतपरिणाम विश्लेषण गर्दा ९९ प्रतिशत काउन्टीमा रिपब्लिकन पार्टीको मत हिस्सा सन् २०२४ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनको तुलनामा घटेको जनाएको छ। यसले डेमोक्र्याटिक पार्टीको सफलता केही निश्चित सहर वा राज्यमा मात्र सीमित नभई देशव्यापी रूपमा फैलिएको देखाउँछ।

किन पराजित भयो ट्रम्पको पार्टी ?
निर्वाचन परिणामको प्रमुख कारण आर्थिक असन्तुष्टि, बढ्दो महँगी, इरानसँगको युद्ध, आप्रवासीप्रतिकाे दृष्टिकोण तथा आक्रामकता, भन्सार शुल्कसम्बन्धी नीति र ट्रम्प प्रशासनप्रतिको जनविश्वासमा आएको गिरावटलाई मानिएको छ।
सन् २०२४ को निर्वाचनमा ट्रम्पले अमेरिकी नागरिकको जीवनयापन सहज बनाउने, महँगी नियन्त्रण गर्ने, रोजगारी बढाउने र अर्थतन्त्र सुधार गर्ने प्रतिबद्धता गरेका थिए। तर दोस्रो कार्यकालको सुरुवाती दुई वर्षमा अपेक्षित आर्थिक सुधारको अनुभूति गर्न नसकेको मतदाताको असन्तुष्टि निर्वाचनमा देखिएको छ।
खाद्यान्न, आवास, स्वास्थ्य सेवा, इन्धन र दैनिक उपभोग्य वस्तुको बढ्दो मूल्यले सर्वसाधारण परिवारको खर्च बढाएको थियो। रोयटर्सको निर्वाचनपछिको विश्लेषणअनुसार महँगी र जीवनयापनको खर्चप्रतिको असन्तुष्टि रिपब्लिकन उम्मेदवारहरूको पराजयको प्रमुख कारणमध्ये एक थियो।
त्यस्तै, इरानसँगको युद्धले पनि ट्रम्प प्रशासनलाई राजनीतिक रूपमा अप्ठ्यारोमा पारेको छ। युद्धका कारण बढेको आर्थिक दबाब, इन्धनको मूल्य र अमेरिकी विदेश नीतिमा देखिएको विवादले मतदाताको असन्तुष्टि थप बढाएको थियो।
रोयटर्सका अनुसार युद्ध र बढ्दो जीवनयापन खर्चप्रति मतदाताको असन्तुष्टि डेमोक्र्याटिक पार्टीको सफलताका प्रमुख आधार बनेका छन्। निर्वाचन परिणाम सार्वजनिक भएपछि ट्रम्पले पनि इरान युद्धले रिपब्लिकनको पराजयमा भूमिका खेलेको स्वीकार गरेका छन्। तर उनले युद्धमा संलग्न हुने आफ्नो निर्णयको भने बचाउ गरेका छन्।
ट्रम्प प्रशासनको भन्सार शुल्क नीतिले पनि आर्थिक बहसलाई प्रभावित पारेको थियो। आयातित वस्तुमा लगाइएका शुल्कले अमेरिकी उपभोक्तामाथि थप आर्थिक भार पारेको भन्ने आलोचना भइरहेको थियो।
यसका अतिरिक्त सरकारी प्रशासनमा पारदर्शिता, भ्रष्टाचारसम्बन्धी आरोप र राष्ट्रपतिको अधिकार प्रयोगबारे उठेका प्रश्नले पनि निर्वाचनलाई प्रभावित पारेका थिए।
मतदाताको समर्थनमा आएको परिवर्तन अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। विशेषगरी हिस्पानिक तथा युवा मतदातामाझ रिपब्लिकन पार्टीको समर्थन कमजोर भएको रोयटर्सको मतपरिणाम विश्लेषणले देखाएको छ। यसअघि ट्रम्पलाई समर्थन गरेका केही समुदायका मतदाता यसपटक डेमोक्र्याटिक उम्मेदवारतर्फ आकर्षित भएका छन्।

ट्रम्पको प्रतिक्रिया : निर्वाचन मेरो व्यक्तिगत हार होइन
निर्वाचनमा रिपब्लिकन पार्टीले दुवै सदनको नियन्त्रण गुमाएपछि राष्ट्रपति ट्रम्पले परिणामलाई आफ्नो व्यक्तिगत हारका रूपमा स्वीकार गरेका छैनन्।
एसोसिएटेड प्रेसका अनुसार ट्रम्पले रिपब्लिकन उम्मेदवारहरूको कमजोरीलाई पराजयको कारण बताएका छन्। आफू निर्वाचनमा उम्मेदवार नरहेको तर्क गर्दै उनले पार्टीका उम्मेदवारको छनोट र उनीहरूको चुनावी अभियानमाथि प्रश्न उठाएका छन्।
उनले डेमोक्र्याटिक पार्टीले संसद्मा बहुमत पाए पनि आफ्नो राष्ट्रपतीय अधिकार प्रयोग गरेर विपक्षीका विधेयक रोक्न सक्ने संकेत गरेका छन्। यसका लागि उनले राष्ट्रपतीय भिटो अधिकार प्रयोग गर्ने सन्देशसमेत दिएका छन्।
तर निर्वाचन परिणामले ट्रम्पको राजनीतिक प्रभाव र रिपब्लिकन पार्टीभित्रको नेतृत्वबारे बहस सिर्जना गरेको छ। रिपब्लिकन पार्टीका लागि यो परिणाम केवल संसदीय सिट गुमाउनु मात्र नभई सन् २०२४ मा ट्रम्पलाई समर्थन गरेको मतदाता गठबन्धनमा आएको परिवर्तनको संकेत पनि हो।

अब ट्रम्पका लागि कस्तो हुनेछ बाँकी कार्यकाल ?
निर्वाचन परिणामले ट्रम्पको बाँकी दुई वर्षको कार्यकाललाई प्रत्यक्ष प्रभावित गर्नेछ। नयाँ संसद् सन् २०२७ जनवरीमा सुरु भएपछि डेमोक्र्याटिक पार्टीले दुवै सदनको नेतृत्व र संसदीय समितिहरूमाथि नियन्त्रण कायम गर्नेछ।
यसले ट्रम्प प्रशासनका नीतिगत कार्यक्रम अघि बढाउन कठिनाइ सिर्जना गर्नेछ। बजेट, कर, आप्रवासन, स्वास्थ्य सेवा, विदेश नीति र सरकारी खर्चसम्बन्धी विधेयकमा राष्ट्रपति र संसद्बीच विवाद बढ्न सक्छ।
प्रतिनिधिसभामा बहुमत प्राप्त गरेपछि डेमोक्र्याटिक पार्टीले ट्रम्प प्रशासनका निर्णयमाथि छानबिन गर्न, सरकारी अधिकारीलाई संसदीय सुनुवाइमा बोलाउन र आवश्यक कागजात माग गर्न सक्नेछ। रोयटर्सका अनुसार डेमोक्र्याटिक नेताहरूले ट्रम्प प्रशासन र उनका निकट सहयोगीहरूको कामकारबाहीमाथि निगरानी तथा अनुसन्धान बढाउने तयारी गरेका छन्।
सिनेटमा बहुमत प्राप्त गर्नु पनि ट्रम्पका लागि अर्को चुनौती हुनेछ। अमेरिकी व्यवस्थाअनुसार राष्ट्रपतिले नियुक्त गर्ने मन्त्रिपरिषद्का सदस्य, राजदूत र संघीय न्यायाधीशहरूको नियुक्ति अनुमोदन गर्ने अधिकार सिनेटसँग हुन्छ। त्यसैले डेमोक्र्याटिक नियन्त्रणमा पुगेको सिनेटले ट्रम्पका नियुक्तिहरू रोक्न वा ढिलाइ गर्न सक्छ।
यद्यपि, संसद्मा बहुमत गुमाउँदैमा ट्रम्पको राष्ट्रपति पद समाप्त हुने छैन। उनीसँग राष्ट्रपतीय भिटो अधिकार, कार्यकारी आदेश जारी गर्ने अधिकार र संविधानले प्रदान गरेका अन्य अधिकार कायम रहनेछन्।
त्यस्तै, अमेरिकी सिनेटमा सामान्य विधेयक पारित गर्न धेरै अवस्थामा ६० मत आवश्यक पर्ने फिलिबस्टरसम्बन्धी नियम पनि डेमोक्र्याटिक पार्टीका लागि चुनौती बन्न सक्छ। त्यसैले दुवै सदनमा बहुमत भए पनि ट्रम्प प्रशासनका सबै नीति परिवर्तन गर्न विपक्षीलाई सहज हुने छैन।

महाभियोगको चर्चा र संवैधानिक प्रक्रिया
डेमोक्र्याटिक पार्टीले प्रतिनिधिसभामा बहुमत प्राप्त गरेपछि ट्रम्पविरुद्ध महाभियोगको प्रक्रिया अघि बढाउन सक्ने चर्चा पनि सुरु भएको छ।
अमेरिकी संविधानअनुसार प्रतिनिधिसभाले साधारण बहुमतबाट राष्ट्रपतिविरुद्ध महाभियोग लगाउन सक्छ। तर त्यसपछि सिनेटमा हुने सुनुवाइमा उपस्थित सदस्यको दुई तिहाइ मतबाट दोषी ठहर भए मात्र राष्ट्रपति पदबाट हट्न सक्छन्।
त्यसैले प्रतिनिधिसभामा डेमोक्र्याटको बहुमत हुँदैमा ट्रम्प पदमुक्त हुने अवस्था बन्दैन। सिनेटमा आवश्यक दुई तिहाइ समर्थन जुटाउनुपर्ने भएकाले महाभियोग प्रक्रिया राजनीतिक र संवैधानिक रूपमा कठिन हुनेछ।

रिपब्लिकन पार्टीभित्र नेतृत्वको प्रश्न
निर्वाचन परिणामले रिपब्लिकन पार्टीभित्र पनि नेतृत्व र आगामी राजनीतिक रणनीतिबारे बहस बढाउनेछ। ट्रम्पको समर्थनमा चुनाव लडेका धेरै उम्मेदवार पराजित भएपछि पार्टीभित्र उनको राजनीतिक प्रभावबारे प्रश्न उठ्न सक्छ।
प्रतिनिधिसभाका सभामुख माइक जोन्सनले पनि पार्टीको पराजयपछि आफ्नो नेतृत्वको भविष्यबारे निर्णय गर्ने संकेत दिएका छन्। यसले रिपब्लिकन पार्टीभित्र नेतृत्व परिवर्तन र आगामी रणनीतिबारे बहसलाई थप बल दिएको छ।
उपराष्ट्रपति जेडी भान्सको राजनीतिक भविष्य पनि यस परिणामसँग जोडिएर हेरिएको छ। उनी ट्रम्प प्रशासनका प्रमुख राजनीतिक पात्र हुन्। तर सन् २०२८ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा उनको भूमिका कस्तो हुनेछ भन्ने विषय अहिले नै निश्चित छैन।
सन् २०२८ को निर्वाचनका लागि नयाँ राजनीतिक सन्देश
सन् २०२६ को मध्यावधि निर्वाचनले सन् २०२८ मा हुने अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचनको राजनीतिक तयारीलाई समेत प्रभावित गर्नेछ।
डेमोक्र्याटिक पार्टीले प्राप्त गरेको सफलताले आगामी निर्वाचनका लागि नयाँ नेतृत्व र सम्भावित उम्मेदवारहरूलाई अघि बढ्ने अवसर दिएको छ। अर्कोतर्फ, रिपब्लिकन पार्टीले आफ्नो चुनावी रणनीति, आर्थिक नीति र मतदाता आधारबारे पुनर्विचार गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।
तर आगामी राष्ट्रपतीय निर्वाचनको परिणाम अहिले नै अनुमान गर्न सकिने अवस्था छैन। आगामी दुई वर्षमा अमेरिकी अर्थतन्त्र, इरान युद्धको अवस्था, विदेश नीति, आप्रवासन र संसद्सँगको सम्बन्धले दुवै दलको राजनीतिक भविष्य निर्धारण गर्नेछ।
अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनले राष्ट्रपतिको लोकप्रियता र संसद्मा उनको पार्टीको शक्ति सधैँ एउटै दिशामा नजाने तथ्य पुनः देखाएको छ। सन् २०२४ मा राष्ट्रपतीय निर्वाचन जितेका ट्रम्पले दुई वर्षपछि संसद्का दुवै सदनको नियन्त्रण गुमाएका छन्। यसले अमेरिकी मतदाताले राष्ट्रपतिको कार्यसम्पादनलाई मध्यावधि निर्वाचनमार्फत मूल्याङ्कन गर्ने र आवश्यक परे सत्ता सन्तुलन परिवर्तन गर्ने गरेको देखाएको छ।
अब ट्रम्पका लागि चुनौती केवल विपक्षी दलसँग संसद्मा प्रतिस्पर्धा गर्नु मात्र हुनेछैन, आफ्नै पार्टीभित्रको राजनीतिक एकता कायम राख्नु र बाँकी कार्यकालका प्रमुख प्रतिबद्धता कार्यान्वयन गर्नु पनि हुनेछ।