काठमाडौंस मनूया परिभाषा

मधेशया नेपाःमिपिसं काठमाडौंयात कयाः गुनासो याइ – “काठमाडौंय् जिमित मनू हे माने याइमखु ।”

थ्व तसकं दुःखद व संवेदनशील गुनासो खः । थ्व खँ न्हापांखुसी २०५२ सालया भद्र महिनाय् न्यनागु खः । जि अजू चाल अले पत्याः याये मफुत । जि मेम्ह पासालिसे सिरहा जिल्लाया गांगामय् चाःहिलाच्वनागु, बहनी लहानं लिहाँ वये मलानाः छगू गामय् छम्ह शिक्षकया छेँय् बाय् फ्वना । जिमित बासंच्वनेगु व्यवस्था यात । अनया सुं नेताया छेँय् बहनी बहनी मुनेगु चलन दु खनी । जिमित वासं च्वने ब्यूगु शिक्षकं धाल – “अन पलख च्वने का नु, म्हसीका बी, बांलाः ताइ । 

परिचय धुंकाः नेताजुं हे ख्याः यानाः धाल – “पहाडी मनूतय्सं जिमित मनू तायेकी मखु, ‘मनु मखु मर्स्या खः’ धाइ ।

जि अजू चाल । जिमि पासां लिसः बिल, “जिमिसं थथे धायेगु मखु, नेवाःतसें धाइगु खः । जिगु जिल्ला नुवाकोट खः, जि नेवाः मखु ।”

जि नेवाः खः । खिउँथाय् चिग्वःगु मचिकंया मत खिउँसे च्वनाः च्यानाच्वन । सकसियां ​​मिखा जिपाखे लानाच्वन । जि अजू चाल । जिं धया, ‘‘जिं मस्यू ।’’

अले हाकनं छगू मेगु कटु अनुभव प्वंकल, “काठमाडौं राजधानी खः, राजधानीइ जिमिगु नं अधिकार दु, अन दुनियाँ भरया मनूत वयाः अन न्ह्याग्गुं याये ज्यू तर जिमित सभा छगू तकं याके बिइमखु ।”

घटना छु धाःसा, छुं ई न्ह्यः नेपाल सद्भावना पार्टी ९तत्कालिन सद्भावना परिषद्० या खुल्ला थासय् मुँज्या यायेत्यंगु खः, अले मनूतय्सं हिन्दी भासं ज्याझ्वः न्ह्याकल धकाः अवरोध सिर्जना यानाब्यूगु खः । जिं न्ह्यसः तया – “मुँज्या स्यंकेत वःपिं मनूत नेवाः खःला ?”

लिसः वल – “मस्यू, तर इपिं पहाडिया खः ।”

“नेवाः संगठनतय्सं हे जाति, भाषा, धर्म, संस्कृति आदि विषयस ज्याझ्वःया ग्वसाः ग्वयेगु ला त्वःति, स्वः तकं वइ मखु । उमिगुबारे जानकारी कायेमाःगु वा रुचि कायेमाःगु आवश्यकता तकं मखंपिं नेवाःत गथे यानाः सद्भावनाया ज्याझ्वलय् वनाः अथे विरोध यासें अवरोध सिर्जना यानाच्वनी ?”

खिउँथासं छगू सः वल – “अबलय् जि अन हे दु ।”

लिसः बिया – “नेपाल टेलिभिजनया समाचार प्रसारणय् ज्याझ्वलय् व्यवधान वःगु दृश्य जिं नं खनागु दु ।”

मधेशं लिहां वयेधुंकाः “मनु मखु मर्स्या ख” धइगु वाक्यं जितः क्वातुक्वानां च्वन । तर मेगु खं जितः थिल, वाक्य नेवाः भासं जूसां उकी नेवाः पहः मदु । शब्दानुवाद यानाः दयेकूगु वाक्य खः धइगु निष्कर्षय् थ्यना । व हे वाक्ययात नेपालीभाषां हिलेबलय् थथे जुइ – ‘मान्छे होइन, मर्स्या (मधेसीयात धाइगु नेवाः बोली) हो’ । सायद थ्व खँ छम्ह नेवालं धाःगु खःसा थुकिया वाक्य संरचना अथे मजुइगु जुइ ।

लिपांगु दिनय् ‘मनु मखु मर्स्या ख’ धइगु वाक्यया गुनासो यक्व हे सन्दर्भय् यक्व हे न्यनागु दु । मधेशीतय्सं काठमाडौंयात पहाडया छगू भाग कथं काइ । तर मधेशं खनीगु पहाडय् काठमाडौंया नेवारतय्सं थःगु काठमाडौं तइमखु । न त उमिसं काठमाडौंयात पहाडया अंग कथं काइ, अर्थात मधेशं खनिगु फुक्क पहाडी क्षेत्रयात खः, तर यथार्थय् व पहाडी क्षेत्र विभाजित जुइ । अझ न्ह्याइपुगु खँ छु धाःसा काठमाडौं पिने नापलाइपिं पहाडी जनतां नं थःथवय् काठमाडौंया मनूत तायेकी । मेची लागाया गुगुं छगू थासं काठमाडौं वःम्ह छम्ह नेपाःमिं महाकालीं वःम्ह नेपाःमियात काठमाडौंया मनू तायेकी । थःपिनिगु आपसी भावनाय् छुं उतारचढाव जुल धाःसा काठमाडौंया जनतां थःपिंत अन्याय यात धाइ । मेगु स्थापित मान्यता धइगु सुं नं गैरनेवाः जूसां काठमाडौंया बासिन्दा कथं काइ अले नेवाः धकाः थुइकी । काठमाडौंया नेवाःत थुकथं नं बाम्हय् कानाच्वनी । 

सामान्य भाषाय् काठमाडौं नेपाःया राजधानी खः । तर ताः इलंनिसें थ्व शोषण, अन्याय, उत्पीडन व विभेदया शक्तिशाली प्रतीक नं जुयाच्वंगु दु । सीमा विस्तार यायेत गोरखा सेना पश्चिमपाखे वंबलय् जुयाच्वंगु अन्याय सह याये मफयाः ग्वाहालिया निंतिं अंग्रेज सरकारयाथाय् वन । अंग्रेज व गोरखा सेनालिसे ल्वापु जुल । गोरखा सेनापाखें तःधंगु क्षेत्र मुक्त जूसां नं महाकाली बारीवासीतय्सं अझ नं गोरखा सेनाया अत्याचार सह यायेमाःगु अवस्था दनि । उगु इलय् हे ‘गोरखा’ खँग्वः उत्पीडनया प्रतीक जुइधुंकूगु खः । छुं दशक न्ह्यः तक नं काठमाडौंया छम्ह अधिकारी अन थ्यनी बलय् आतंक ब्वलनी, भागदौड जुइ । गोरखाया थ्व बिम्ब लिपा काठमाडौंया नामय् रुपान्तरण जुल । छुं दशक न्ह्यःतक फुक्क खँ काठमाडौंया भरय् जुइमाःगु खः । छाय् काठमाडौं निर्भर जुइमाल ? थ्व देशय् शासन याःपिं शासकत काठमाडौंय् च्वनाः शासकत काठमाडौंय् जक वयाः शासन याइगु खः, अले इमिसं देश सीकेगु कुतः नं मयाः । लिपांगु उदाहरण काये, संघीय गणतन्त्र नेपालयात ७ गू प्रदेशय् विभाजित याःसां फुक्क अधिकार सिंहदरवारय् निहित जूगु दु, छुं नं अधिकार मदु ।

काठमाडौं राजधानी जक मखु विश्वन्यंकंया मनूत मुनीगु थाय् नं खः, उकिं थन विश्वन्यंकंया मनूत नापलाइगु वा खनेदइगु अजूचायापूगु खँ मखु । तर थुकथं स्वयेबलय् पिनें वःपिं बाहेक मेपिं सकसितं काठमाडौंया मनूत कथं कायेगु याः । काठमाडौंया आदिवासीतय्त नेवाः जाति धाइ, अले न्ह्यागु हे जूसां बांलाः वा बांमलाःगु जूसां काठमाडौंयात उकिया अंग दयेका तःगु दु । अथे धयागु काठमाडौं धायेबलय् नेवाः, अले नेवाः धायेवं काठमाडौं । जनसंख्याया प्रतिशत स्वयेगु खःसा पिनें वःपिं गैर नेवारत नं तःधंगु ल्याखय् दु, अले उगु भीडय् आदिवासी नेवाःत माला स्वःसां लुइके थाकु । थज्याःगु अवस्थाय् नेपाल सद्भावना पार्टीया खुल्ला मञ्च जूगु ज्याझ्वलय् हस्तक्षेप पहाडी क्षेत्रया हे खःसां नेवाःपाखें मखुसे मेमेपिं हे जुयाच्वनी, तर नेवाः धकाः भ्रम जुल । थ्व थुइके बहःजू । सद्भावना पार्टीं खुल्ला मञ्चय् हिन्दी भासं ज्याझ्वः यायेत्यंगु खँय् आपत्ति प्वंकाः हस्तक्षेप याःगु खः । नेवाः भाषाया सार्वजनिक ज्याझ्वः न्ह्याकेबलय् तकं नेवार संगठनयात दुःख बियाच्वंगु अवस्था धइगु पञ्चायत युगया ‘छगू भाषा छगू भेष’या प्रतिबिम्ब खः । थ्व २०५२ सालय् जक समस्या मखु, २०८२ सालय् नं अथे हे दु। थन मेधसीतय्त जक मनू माने मयाःगु मखु, स्वयं नेवारतय्त नं मनू माने मयाः ।