हर्मुज जलमार्ग पुनः सञ्चालनमा, विश्व इन्धन बजारमा अस्थायी राहत

काठमाडौं, वैशाख ४। विश्व ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख नाकामध्ये एक मानिने हर्मुज जलमार्ग पुनः पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएको छ। इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले लेबनानमा भएको युद्धविरामको सन्दर्भ जोड्दै उक्त जलमार्ग व्यावसायिक जहाजहरूका लागि खुला गरिएको घोषणा गरेका हुन्।

अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार पछिल्लो समय मध्यपूर्वमा बढेको तनावका कारण जलमार्गमा सुरक्षा जोखिम बढ्दै गएको थियो, जसले कच्चा तेल आपूर्तिमा अवरोध सिर्जना गर्ने चिन्ता बढाएको थियो। अब जलमार्ग खुला भएसँगै आपूर्ति शृंखला पुनः सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।

पर्सियन खाडीबाट विश्व बजारमा जाने करिब एक-पाँचौं हिस्सा कच्चा तेल यही मार्ग हुँदै ओसारपसार हुने अनुमान छ। त्यसैले यस क्षेत्रमा देखिने कुनै पनि अस्थिरताले विश्वव्यापी इन्धन मूल्यमा तत्काल प्रभाव पार्ने गर्छ। जलमार्ग बन्द हुने सम्भावनाले पछिल्ला दिनमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बढ्ने दबाब देखिएको थियो।
विश्लेषकहरूका अनुसार हालको निर्णयले बजारमा छोटो अवधिका लागि राहत दिनेछ, तर दीर्घकालीन स्थायित्व भने अझै अनिश्चित छ। क्षेत्रीय राजनीतिक अवस्था फेरि तनावपूर्ण बनेमा पुनः आपूर्ति अवरुद्ध हुन सक्ने जोखिम कायमै रहेको उनीहरूको भनाइ छ।

यसैबीच, ऊर्जा बजारका जानकारहरूले हर्मुज जलमार्गको सुरक्षालाई दीर्घकालीन रूपमा सुनिश्चित गर्न अन्तर्राष्ट्रिय समन्वय आवश्यक रहेको औंल्याएका छन्। उनीहरूका अनुसार यस्तो संवेदनशील मार्गमा बारम्बार उत्पन्न हुने अस्थिरताले विश्व अर्थतन्त्रमा व्यापक प्रभाव पार्ने भएकाले कूटनीतिक पहललाई थप सशक्त बनाउनुपर्ने देखिन्छ।

अब तेलकाे मूल्य घट्छ त ?
घट्ने सम्भावना छ, तर तुरुन्त र धेरै घट्ने ग्यारेन्टी छैन। हर्मुज जलमार्ग खुल्नु ठूलो सकारात्मक संकेत हो। हर्मुज जलमार्ग हुँदै विश्वको करिब २०% तेल आपूर्ति हुने भएकाले अवरोध हट्दा बजारमा डर  कम हुन्छ। यसले सामान्यतया मूल्यलाई तल घटाउने काम गर्छ। तर मूल्य घट्ने/नघट्ने केही मुख्य कुरामा भर पर्छः

बजारको मनोविज्ञान 
यदि लगानीकर्ताहरूले अवस्था स्थिर भयो भनेर विश्वास गरे भने मूल्य घट्न सक्छ। तर “फेरि तनाव बढ्न सक्छ” भन्ने डर रहिरह्यो भने ठूलो गिरावट नआउन सक्छ।

उत्पादन र आपूर्ति
ओपेक र उसका साझेदारहरूले उत्पादन घटाउने/बढाउने निर्णयले मूल्यमा ठूलो असर पार्छ। यदि उत्पादन सीमित नै राखियो भने मूल्य धेरै तल झर्न सक्दैन।

माग
अमेरिका, चीन जस्ता ठूला अर्थतन्त्रमा माग कस्तो छ भन्ने कुराले पनि निर्धारण गर्छ। माग बलियो भए मूल्य घट्न गाह्रो हुन्छ।

क्षेत्रीय राजनीति
पर्सियन खाडीमा फेरि तनाव बढ्यो भने मूल्य तुरुन्त फेरि बढ्न सक्छ। अहिलेको खुलाइलाई धेरै विश्लेषकले “अस्थायी राहत” मात्र मानिरहेका छन्।

नेपालका लागि के अर्थ ?
नेपालमा मूल्य सीधै अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोडिएको हुन्छ (नेपाल आयल निगम मार्फत)। त्यसैले:
अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य केही समय स्थिर/घट्यो भने मात्रै यहाँ घट्ने सम्भावना हुन्छ, तुरुन्तै ठूलो गिरावट आउने सम्भावना कम छ ।