पञ्जराँ पर्व: नेवार बौद्धहरूको दानउत्सव

काठमाडौं, भदाै ५ । पञ्जराँ नेवार समुदायका बौद्ध अनुयायीहरूले मनाउने एक प्रमुख धार्मिक पर्व हो। याे चाडलाई पञ्चदान पनि भनिन्छ। यो विशेष गरी नेवार बौद्धहरूले मनाउने महत्त्वपूर्ण चाडहरूमध्ये एक हो। याे चाड स्थानअनुसार फरक फरक दिनमा मनाइन्छ । काठमाडौं र भक्तपुरमा आज मनाईंदैछ भने ललितपुरमा “यल पञ्जराँ” भनेर याे पर्व मनाइसकेकाे अवस्था हाे ।

यस दिन बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले आफ्नो आध्यात्मिक अभ्यासलाई बलियो बनाउन र पापहरूको शुद्धिकरण गर्न विशेष पूजा, ध्यान, र दानधर्म गर्छन्। दान दिनु र दान लिनुलाई बाैद्ध साधनाकाे रूपमा लिइन्छ । दान लिन आउनेहरुमध्ये सक्नेले दानगाथा वाचन गर्दै पनि आउने गरिन्छ ।

पञ्जराँको महत्त्व

पञ्चदान (पाँच अन्न): नेवारी भाषामा “पञ्जराँ” भन्नाले “पाँच अन्न” (गहुँ, जौ, मकै, चामल, र दाल) बुझिन्छ। यी अन्नहरूले पाँच पाप (काम, क्रोध, मोह, लोभ, अहंकार) लाई नाश गर्ने शक्ति राख्छन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।

महायान बौद्ध परम्परा: यो पर्व महायान बौद्ध धर्मसँग जोडिएको छ, जहाँ सामूहिक पूजा, प्रार्थना, र दानलाई महत्त्व दिइन्छ।

कसरी मनाइन्छ?

पूजा तथा ध्यान: बौद्ध विहारहरूमा विशेष पूजा आयोजना गरिन्छ। भक्तजनहरूले मन्त्र जप, प्रदक्षिणा, र ध्यान गरेर आफ्नो चित्त शुद्धि गर्ने तथा पुण्यवृद्धि गर्छन्।

दानधर्म: पाँच थरी अन्न, रुपैयाँ, तथा आवश्यक वस्तुहरू दान गरिन्छ। यसरी नै भाेज्य तथा पेयवस्तुकाे पनि दान हुन्छ । शाक्य, बज्राचार्य र भिक्षुहरूलाई मात्र दान दिइन्छ।

पञ्चदानको प्रसाद: पाँच अन्न (गहुँ, जौ, मकै, चामल, दाल) मिसाएर विशेष प्रसाद बनाइन्छ र त्यसलाई शाक्य, बज्राचार्य र भिक्षुहरूलाई मात्र वितरण गरिन्छ।

दीप प्रज्वलन: राति दियो, मसाल, र बत्तीहरू बालिएका हुन्छन्, जसले अज्ञानताको अँध्यारो हटाउने प्रतीक हो।

नेवार संस्कृतिमा पञ्जराँ

नेवारहरूको लागि, पञ्जराँ केवल धार्मिक पर्व मात्र होइन, बरु सामूहिक एकताको प्रतीक हो। यस दिन परिवारका सदस्यहरू साथमा बसेर प्रसाद खान्छन् र आफ्नो सांस्कृतिक परम्परालाई जिउँदो राख्छन्।

काठमाडौँ उपत्यकाका प्राचीन बौद्ध स्थलहरूमा ठूलो भीड लाग्छ। साथै प्राचीन बस्ती तथा बहा, बही, चाेक तथा घरघरमा परिक्रमा गर्दै दान लिने तथा दिने गरिन्छ ।

समाज विकासकाे क्रममा जिउँदाे संस्कृतिकाे रूपमा अगाडि बढेकाे याे पञ्जराँ पर्व सामाजिक सद्भाव र सामाजिक अपनत्वलाई जाेगाएर राख्ने पर्व पनि बनेकाे छ ।

पञ्जराँ चाड नेवार बौद्धहरूको आस्था, संस्कृति, र सामाजिक सद्भावको अद्भुत उदाहरण हो। यसले मानिसहरूलाई आध्यात्मिक शुद्धता, दानशीलता, र आत्मसुधारको महत्त्व सम्झाउँछ। यो चाड आफैंमा एकता, शान्ति, र धर्मको मार्गमा अग्रसर हुनको लागि प्रेरणादायी छ।